معرفی جاذبه های طبیعی پوشش گیاهی و جنگل های استان کرمانشاه

به دلیل موقعیت خاص اقلیمی و بارندگی های به موقع و فراوان، استان کرمانشاه دارای مراتع پر برکتی است و دره های مناطق شمال غربی تا جنوب شرقی آن یعنی از ارتفاعات اورامانات تا منطقه زردلان و هلیلان، پوشیده از جنگل است. این دوره ها به دلیل داشتن آب و هوای معتدل و مناظر طبیعی زیبا، یکی از بهترین نقاط کشور برای اتراق و تفریح و استقرار ایلات محسوب می شود. پوشش جنگل های این استان عموماً شامل بلوط بومی ایران است. در حدود شصت درصد از این پوش را گونه های مختلف بلوط، بیست و پنج درصد آن را گونه های مختلف پسته وحشی (بنه)، حدود پنج درصد آن را انواع بادام کوهی و ده درصد بقیه را سایر گونه ها تشکیل می دهند.

برخی از درختان و درختچه های جنگلی استان کرمانشاه عبارتند از: آلبالوی وحشی، انجیر، اوجا، بادام وحشی، بلوط، بید، پسته وحشی، تمشک، چنار، زبان گنجشک، صنوبر، گردو، سرخ ولیک و زلزالک. مناطق جنگی این استان عبارتند از: جنگ های منطقه اسدآباد. کرمانشاه، جنگل های منطقه کرمانشاه. ایام، جنگل هایی منطقه گیلان غرب قصر شیرین و جنگل های منطقه اسلام آباد.

پارک جنگلی طاق بستان

این پارک در حاشیه شمالی شهر کرمانشاه و در دامنه کوه «پرآو» قرار دارد. عناصر طبیعی چون کوهستان، چشمه، فضای سبز و دریاچه های مصنوعی و وجود نقش برجسته هایی از دوره ساسانی، محیط جذاب و دیدنی ای را در این ناحیه به وجود آورده است. به علت موقعیت طبیعی و آب و هوای معتدل، این منطقه مورد توجه پادشاهان ساسانی قرار گرفته و آن جا را برای تفریح و شکارگاه سلطنتی خود انتخاب کرده بودند. به طوری که در دو طرف ایوان بزرگ طاق بستان، صحنه های شکار شاه ساسانی حجاری شده است.

این پارک به علت امکانات تفریحی و آثار تاریخی یکی از پر جاذبه ترین مناطق شهرستان کرمانشاه محسوب می شود.

منطقه ریجاب و بان زرده

یکی از مناطق زیبای استان کرمانشاه منطقه ریجاب و بان زرده است که در یک صد و بیست کیلومتری شمال غربی شهرستان کرمانشاه قرار دارد. اطراف این منطقه به وسیله کوه های سر به فلک کشیده «دالاهو» محصور شده است. این کوه ها دارای قللی برف گیر است و دامنه های آن از جنگ پوشیده شده است.

رودخانه زیبای «سراب ریجاب» - سرچشمه رودخانه الوند – در این منطقه جریان دارد. دره های این منطقه به وسیله درختان انجیر و گردو پوشیده شده است. وجود آثار تاریخی مانند قلعه یزدگرد و زیارت گاه های بابا یادگار و ابودجانه بر زیبایی های این منطقه افزوده است.

تالاب هشیلان

تالاب هشیلان در بیست و شش کیلومتری شمال غرب کرمانشاه در دهستان «الهیار خانی» و در دامه کوه های «خورین» و «ویس» قرار دارد. این تالاب با مساحت تقریبی چهارصد و پنجاه هکتار، یکی از بوم سازگان های زیبای غرب کشور است. تالاب هشیان در تشکیلات آبرفتی یک ناودیس تشکیل شده است. آب تالاب در بالا دست به صورت سراب و چشمه های جوشان و در گستره تالاب به صورت کانال های بزرگ و کوچک پخش شده است. آب این زیست بوم در شمال تالاب تأمین می شود. سراب «سبز علی» به عنوان مهم ترینی و پر آب ترین منبع تامین کننده آب این تالاب است.

در این تالاب حدود یک صد و ده جزیره بزرگ و کوچک با مساحت تقریبی یک صد متر مربع تا یک هکتار وجود دارد و حدود سه درصد مساحت تالاب را تشکیل می دهند. در این جزایر به تناسب شرایط خاص، گونه های گیاهی و جانوری شکل گرفته است.

پوشش گیاهی سطح تالاب علفی است و بعضاً به صورت گیاهان آبزی در داخل آب و غیر آبزی در جزایر مستقر شده است. پوشش گیاهی این تالاب شامل گونه های بید به صورت پراکنده و بسیار اندک و گونه های علفی چون سیم واش، نیلوفر آبی، عدسک آبی، بزواش و ... است.

در داخل و حاشیه تالاب علاوه بر راسته جوندگان از خانواده موش ها، پستاندارانی چون گر، روباه، خرگوش، شغال و گربه وحشی نیز زندگی می کنند. ارتفاعات خورین واقع در شمال و شمال غرب تالاب، زیستگاه مناسبی جهت بز وحشی است. «تشی» نیز از جانوران دیگری است که در این ارتفاعات مشاهده می شود. همچنین تعداد زیادی مار و لاک پشت نیز در این تالاب وجود دارند.

بر اساس بررسی های به عمل آمده، هر ساله با شروع باران های پاییزی و سرد شدن هوا، پرندگان زیادی از شمال دریای مازندران به این زیست بوم می آیند و در صورت مساعد بودن شرایط و اعتدال هوا، بیشتر این پرندگان زمستان را در این تالاب می گذارنند. اردک سرسبز، خوتکا، اردک ارده ای، گیلار، خوتکای پر سفید نوک پهن، کشیم کوچک، کشیم گردن سرخ، غار خاکستری، چنگر معمولی، چنگر نوک سرخ، کاکایی نوک سبز و بعضی سال ها نیز به طور اتفاقی فلامینگو، پلیکان و قو، بوتیمار، بوتیمار کوچک، یلوه و .. از جمله پرندگانی هستند که در این زیستگاه دیده می شوند.

از گونه های عمده ماهیان تالاب نیز می توان به عروس ماهی، سیاه ماهی، سفید کولی، زردک و سس ماهی اشاره کرد.

منبع: سازمان میراث فرهنگی استان کرمانشاه

برگرفته از آدرس :   http://www.tebyan.net

معرفی مناطق حفاظت شده استان کرمانشاه

منطقه حفاظت شده بیستون

موقعیت: جاده بیستون.

وسعت: 53800 هکتار.

تاریخ حفاظت: مرداد 1354 ش.

جانوران: کل و بز، قوچ، میش وحشی، خرس قهوه ای، گربه وحشی، پرندگان شکاری، کبک و ... .

گیاهان: بلوط، زالزالک، کیکم، شن(پلاخور) ارجن، زو و سایر گونه های مرتعی.

وضعیت توپگرافی: کوهستانی، صخره ای.

منطقه حفاظت شده بوزین مرخیل

موقعیت: سیزده کیلومتری جنوب غرب پاوه.

وسعت: بیش از سی و سه هزار هکتار.

تاریخ حفاظت: از سال 1357 ش به مدت پنج سال به عنوان منطقه شکار و تیراندزی ممنوع و از سال 1378 ش به منطقه حفاظت شده ارتقاء یافت.

جانوران: کل و بز، قوچ، میش، شوکا، خرس قهوه ای، خوک، پلنگ، روباه سیاه گوش و کفتار.

پرندگان: کبک، حی حاق، عقاب جنگلی، توکای سیاه، کرکس مصری، غراب و مرغ شباهنگ.

گیاهان: بلوط، بنه، آلبالو وحشی، زیتون، مورت، بادام وحشی، خرزهره و گیاهان مرتعی.

وضعیت توپوگرافیک کوهستانی، صخره ای با شیب تند.

منطقه حفاظت شده جنگلی قلاجه

موقعیت: حدفاصل شهرستان های گیلان غرب و اسلام آباد غرب.

وسعت: نوزده هزار هکتار.

تاریخ حفاظت: 1378ش .

جانوران: گرگ، روباه، خرس قهوه ای، خوک، کبک، جی جاق و پرندگان شکاری.

گیاهن: بلوط، گیاهان مرتعی، زلزالک، بنه و کیکم.

وضعیت توپوگرافی: کوهستانی.

پناهگاه حیات وحش (ورمنجه)

موقعیت: شرق جاده کرمانشاه – کامیاران.

وسعت: 31250 هکتار.

تاریخ حفاظت: مرداد 1354 ش.

جانوران: کل، بز وحشی و خرس قهوه ای.

پرندگان: کبک، انواع عقاب، شاهین، دلیجه، سارگپه، کرکس و کلاغ.

گیاهان: بلوط، بنه، زالزالک، شن، کیکم، آلبالوی وحشی و سایر گیاهان مرتعی.

وضعیت توپوگرافی: کوهستانی، صخره ای.

اثر طبیعی ملی غار قوری قلعه

موقعیت: جاده کرمانشاه – پاوه.

وسعت: چهار کیلومتر مربع.

تاریخ حفاظت: 1380 ش.

جانوران: خفاش و سمندر.

منطقه شکار و تیراندازی ممنوع زله زرد

موقعیت: گیلان غرب.

وسعت: بیش از پنجاه هزار هکتار.

تاریخ حفاظت: 1373 ش.

جانوران: کل و بز وحشی، قوچ و میش، آهو، گرگ، روباه، خرگوش، تشی و بزمچه.

پرندگان: کبک، تیهو، سار و فاخته.

گیاهان: بلوط، پلک، تنگرس، آلبالو وحشی و گیاهان مرتعی.

وضعیت توپوگرافی: ارتفاعات فرسایش یافته، دامنه های جلگه های روستا.

منبع: سازمان میراث فرهنگی استان کرمانشاه

برگرفته از سايت :  http://www.tebyan.net

معرفی موزه ها و مراکز فرهنگی استان کرمانشاه

موزه مردم شناسی

موزه مردم شناسی کرمانشاه در 28 اردیبهشت سال 1369 ش برابر با روز جهانی موزه، در محل تکیه معاون الملک افتتاح شد. این موزه در بخش جنوبی عباسیه این تکیه، در تالاری به مساحت دویست مترمربع قرار دارد و شامل سی غرفه است. در این غرفه ها اشیای مختلف مردم شناسی شامل وسایل کشاورزی، دامپروری، شکار، بافت گیوه، آلات موسیقی، وسایل نگارش، روشنایی و نمونه هایی از پوشاک و نساجی بومی در معرض نمایش عموم قرار دارد. اخیراً نیز به منظور توسعه آن، تالار زیرین موزه به مساحت دویست متر مربع در حال آماده شدن است.

موزه تاریخی طبیعی

این موزه دردانشکده کشاورزی دانشگاه رازی کرمانشاهف در بزرگراه امام خمینی(ره) قرار دارد و در سال 1370 ش توسط دانشگاه رازی افتتاح شد. ساختمان موزه دو طبقه و حدود ششصد متر مربع مساحت دارد. این موزه تخصصی دارای دو تالار و هشت غرفه است. در این غرفه ها نمونه های زیادی از گونه های گیاهی وجانوری از قبیل انواع پرندگان تاکسیدرمی شده، پستانداران، سنگواره ها و همچنین جنین دام و انسان در معرض نمایش عموم قرار دارد. این موزه به غیر از جمعه ها، در سایر روزهای هفته در وقت اداری دایره است.

موزه تاریخ طبیعی محیط زیست

در بخشی از ساختمان اداری سازمان محیط زیست کرمانشاه، یک تالار به موزه تاریخ طبیعی اختصاص یافته است. این موزه نمونه هایی از حیوانات بومی و پرندگان تاکسیدرمی شده را در معرض نمایش قرار می دهد.

موزه و نمایشگاه تمبر و اسناد پستی

این موزه در محل اداره پست شهید قندی، در ابتدای بلوار زن کرمانشاه قرار دارد و در سال 1381ش به مناسبت روز جهانی پست توسط اداره پست افتتاح شد. این موزه دارای دو تالار نسبتاً بزرگ و غرفه هایی در هر تالار است. در این غرفه ها تمبرهای ایرانی از دوره قاجار تا به امروز در معرض نمایش قرار دارند و موضوع آنها بیشتر ورزشی، ادبی، فرهنگی، سیاسی، آثار تاریخی و شخصیت ها است.

در یکی از غرفه ها نیز وسایل و ماشین آلات مربوط به چاپ تمبر از گذشته تا به امروز به نمایش گذاشته شده است. این موزه همچنین تمبرهای یادگاری را به مشترکین ارایه می دهد.

موزه شهدا (مرکز فرهنگی و گنجینه شاهد)

این موزه در گلزار شهدای کرمانشاه قرار دارد و در سال 1376 ش به مناسبت سالگرد هفته دفاع مقدس افتتاح شد. این موزه دارای یک تالار نسبتاً بزرگ و تعداد چهل و دو غرفه است. در این غرفه ها وسایل شخصی شهداء، وصیت نامه های آنها و ... در معرض نمایش عموم قرار دارد. در کنار موزه، تالار نمایش جهت نمایش فیلم های مستند دفاع مقدس و آمفی تئاتر قرار دارد و نمایشگاه های موقت و مسابقات فرهنگی مختلف در آنها برگزار می شود. غرفه فروش کتاب و تولیدات فرهنگی نیز در محل موزه دایر است.

موزه دفاع مقدس

این موزه در سال 1373 ش توسط بنیاد حفظ آثار دفاع مقدس در خیابان مؤید کرمانشاه ساخته شد. بنای این موزه دارای سه طبقه است و طبقه اول آن دوازده غرفه دارد. این غرفه ها عبارتند از: غرفه حلبچه، حماسی پاوه، جانبازان، آزادگان، شهدای هوانیروز، شهدای ارتش، عملیات مرصاد، فعالیت های عمرانی بنیاد، سرداران شهید، بانوان و وسایل جنگی، هم چنین در این طبقه کتابخانه تخصصی دفاع مقدس قرار دارد و کتاب های آن بیشتر شامل ادبیات داستان، سیاسی و فرهنگی و ادبیات جنگ است. در طبقه دوم، تالار شهدا قرار دارد. در این تالار فیلم مستند دفاع مقدس برای کاروانیان راهیان نور به نمایش گذاشته می شود طبقه سوم بخش اداری موزه است.

منبع: سازمان میراث فرهنگی استان کرمانشاه

برگرفته از آدرس :  http://www.tebyan.net

گشت و گذاری در استان کرمانشاه

این شهرستان از شمال به استان کردستان، از شرق به شهرستان صحنه، از غرب به شهرستان اسلام آباد و از جنوب به شهرستان هرسین محدود می شود. بر اساس سرشماری سال 1357 ش، کرمانشاه بالغ بر 681611 نفر جمعیت دارد که 346410 نفر آن مرد و 335201 نفر آن زن هستند. این شهرستان دارای چهار بخش به نام های مرکزی، فیروزآباد، کوزران و ماهیدشت و سیزده دهستان است.

شهر کرمانشاه، مرکز استان کرمانشاه، در فاصله 526 کیلومتری جنوب غربی تهران و در مسیر راه اصلی تهران – خسروی قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا 1322 متر است.

مراکز دیدنی:بافت قدیمی شهر کرمانشاه، بازار و سراهای متصل به آن، نقش برجسته های طاق بستان، شکارگاه خسرو پرویز، تکیه معاون الملک، تکیه بیگربیگی، مسجد عماد الدوله، مسجد حاج شهباز خان، حمام حاج شهباز خان، پل کهنه، مقبره آل آقا، مسجد جامع، مسجد فیض آباد، خانه رنده کش، مسجد دولت شاه، مسجد شاهزاده (شازده)، مسجد معتمد، مقبره فاضل تونی، بقعه سیده فاطمه، خانه خدیوی، خانه سیدین، پارک کوهستان، سراب قنبر، موزه مردم شناسی تکیه معاون الملک، خانقاه اخوت، خانقاه خاک، خانقاه گوران، حسینیه معتضد و ... .

اسلام آباد غرب

این شهرستان از شمال به اورامانات، از جنوب به ایلام، از شرق به شهرستان کرمانشاه و از غرب به شهرستان سر پل ذهاب محدود می شود. بر اساس سرشماری سال 1357 ش، شهرستان اسلام آباد بالغ بر 215392 نفر جمعیت دارد. از این تعداد 90727 نفر ساکن در نقاط شهری و 122503 نفر ساکن در نقاط روستایی و بقیه غیر ساکن هستند. این شهرستان دارای چهار بخش به نام های مرکزی؛ حمیل، کرند و گهواره و دوازده دهستان است.

شهر اسلام آباد مرکز شهرستان اسلام آباد غرب در شصت و سه کیلومتری جنوب غربی شهر کرمانشاه قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریای 1346 متر است. این شهر در گذشته روستایی به نام هارون آباد بود. و بنای آن را به هارون الرشید عباسی (193-148ه.ق) نسبت می دهند. در سال 1314 ش، نام آن به «شاه آباد» تغییر یافت و پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، اسلام آباد غرب نامیده شد.

مراکز دیدنی:محوطه تاریخی چغاگاوانه، طاق گرا، بنای فیروزآباد، ریجاب، مجموعه تاریخی قلعه یزدگرد، بابا یادگار، مجموعه طبیعی بان زرده، مقبره ابودجانه، گنبد طلایی، بان مزاران، سراب کرند، قبر سلطان، مسجد عبدالله بن عمر، گمه ملک، گور شیخ بایزی، کاروانسرای ماهیدشت، پل ماهیدشت و... .

پاوه

شهرستان پاوه از شمال به شهرستان مریوان، از شرق به شهرستان کامیاران، از جنوب به شهرستان های اسلام آباد و سرپل ذهاب و از غرب به کشور عراق محدود می شود. جمعیت این شهرستان بر اساس سرشماری سال 1375 ش بالغ بر 61918 نفر است. از این تعداد 25566 نفر ساکن در نقاط شهری و 36352 نفر آن ساکن در نقاط روستایی و بقیه غیر ساکن هستند. این شهرستان دارای سه بخش به نام های مرکزی، باینگان و نوسود و هفت دهستان است.

شهر پاوه مرکز شهرستان پاوه در یکصد و دوازده کیلومتری شمال غربی شهر کرمانشاه قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا 1485متر است. پاوه به علت داشتن آب و هوای مناسب و موقعیت خاص جغرافیایی از شهرهای زیبا و مناطق ییلاقی استان کرمانشاه به شمار می رود.

مراکز دیدنی:روستای هجیج، روستای شمشیر، روستای هولی، غار قوری قلعه، مسجد حضرت عبدالله، امامزاده کوسه هجیج، چشمه آب معدنی روستای هجیج، رودخانه سیروان، مسجد جامعه پاوه، مسجد زمستان و ...

ثلاث باباجانی

این شهرستان از شمال به شهرستان پاوه، از جنوب به شهرستان های اسلام آباد غرب و سر پل ذهاب، از شرق به شهرستان جوانرود و از غرب به کشور عراق محدود می شود و هفتاد و پنج کیلومتر مرز مشترک با آن کشور دارد. این شهرستان دارای دو بخش به نام های مرکزی و از گله، شش دهستان و 252 روستا و مرکز آن شهر تازه آباد است.

از مجموع جمعیت آن 75% اهل سنت و 25% نیز اهل حق هستند.

مراکز دیدنی:قلعه سنگی میرآباد، قلعه سنگی ده شیخ، قبرستان تاریخی درنه، سراب مایشان، باغ صید خان از گله، زیارتگاه میر عبدالله و ... .

جوانرود

این شهرستان از شمال و غرب به شهرستان پاوه، از جنوب به شهرستان های اسلام آباد غرب و سر پل ذهاب و از شرق به شهرستان مریوان محدود می شود.

شهرستان جوانرود بر اساس سرشماری سال 1375 ش بالغ بر 73317 نفر جمعیت دارد. این شهرستان دارای دو بخش به نام های مرکزی و جوانرود و شش دهستان است.

شهر جوانرود مرکز شهرستان جوانرود در هفتاد و نه کیومتری شمال غربی شهر کرمانشاه قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا 1300 متر است.

مراکز دیدنی: قلعه جوانرود، سراب روانسر، تپه های سه گانه موسی روانسر، گور دخمه روانسر و ... .

سرپل ذهاب

این شهرستان از شمال به شهرستان جوانرود، از جنوب شهرستان گیلان غرب، از شرق به شهرستان اسلام آباد و از غرب به شهرستان قصر شیرین و کشور عراق محدود می شود.

شهرستان سر پل ذهاب بر اساس سرشماری سال 1375 ش، بالغ بر 27417 نفر جمعیت دارد که 13950 نفر آن مرد و 13468 نفر آن زن هستند. این شهرستان دارای یک بخش مرکزی و پنج دهستان است.

شهر سرپل ذهاب مرکز شهرستان سرپل ذهاب در یکصد و چهل کیلومتری جنوب غربی کرمانشاه قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا 550 متر است.

مراکز دیدنی:نقش برجسته های لولوبی ها در کوه میان کل، گور دخمه دکان داود، زیچ منیژه پاطاق، زیچ منیژه قلعه شاهین، برد عاشقان، نقش برجسته اشکانی میان کل، قلعه شاهین، زیجگه سراب، برج هزار گریه، قلعه مریم، مقبره احمد بن اسحاق، مقبره حزه قاری، آتشکده کویک، برج کل گارا، قلعه منیژه و ...

سنقر کلیایی

این شهرستان از شمال به شهرستان قروه، از جنوب به شهرستان صحنه، از شرق به شهرستان اسد آباد و از غرب به شهرستان کامیاران محدود می شود. بر اساس سرشماری سال 1375 ش، شهرستان سنقر بالغ بر 11214 نفر جمعیت دارد که 71164 نفر آن روستایی و 40848 نفر آن ساکن در نقاط شهری و بقیه غیر ساکن هستند.

چون دو قسمت سنقر و کلیایی این شهرستان را تشکیل دادند، بدین سبب آن را سنقر و کلیایی نامیده اند. این شهرستان دارای دو بخش به نام های مرکزی و کلیایی و نه دهستان است. شهر سنقر مرکز شهرستان سنقر کلیایی در هشتاد و پنج کیلومتری شمال شرقی شهر کرمانشاه قرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا 1700 متر است.

مراکز دیدنی:بقعه مالک، امامزاده احمد، سراب گز نهله و ... .

صحنه

این شهرستان از شمال به شهرستان سنقر و کلیایی، از غرب و جنوب به شهرستان هرسین و از شرق به شهرستان کنگاور محدود می شود بر اساس سرشماری سال 1375 ش، شهرستان صحنه بالغ بر 82043 نفر جمیعت دارد. از این تعداد 31048 نفر ساکن در نقاط شهری و 50945 نفر ساکن نقاط روستایی و بقیه غیر ساکن هستند. این شهرستان دارای دو بخش به نام های مرکز و دینور و هفت دهستان است.

شهر صحنه مرکز شهرستان صحنه در پنجاه و چهار کیلومتری شمال شرقی شهر کرمانشاه و در مسیر جاده همدان – کرمانشاه قرار دارد. ارتفاع این شهر از سطح دریا 1380 متر است.

مراکز دیدنی: گوردخمه بزرگ دربند، گوردخمه کوچک دربند، صفحه تراشیده دربند، تخت تیمور، زیارت گاه شوق علی، سراب و آبشار صحنه، شهر تاریخی دینور، گورستان شیرخان دینور، پل دینور و ... .

منبع: سازمان میراث فرهنگی استان کرمانشاه

برگرفته از آدرس : http://www.tebyan.net

معرفی سراب های استان کرمانشاه

سراب نیلوفر

این سراب در چهارده کیلومتری شمال غربی شهر کرمانشاه، در ابتدای منطقه سنجابی و در دامنه کوه «کماجار» قرار دارد. این سراب به صورت استخر وسیعی، مملو از گل های نیلوفر است. غنچه ها و برگ های این گل ها سر از آب بر آورده و سطح وسیعی از سراب را پوشانده است. این ساب ظرفیت بهره دهی آب فراوان دارد و برای پرورش ماهی نیز مناسب است. در سال های اخیر جهت رفاه بازدیدکنندگان در اطراف این سراب، تأسیسات و پارکی احداث شده است.

سراب روانسر

این سراب زیبا در داخل شهر روانسر قرار دارد و سرچشمه رودخانه قره سو است. به دلیل وجود این سراب و قرار گرفتن آثار تاریخی در کنار آن و نیز سرسبزی و طبیعت زیبا، این مکان یکی از نقاط تفریحی شهر روانسر به حساب می آید.

سراب بیستون

این سراب در سی کیلومتری شمال شرقی شهر کرمانشاه و در دامنه کوه بیستون قرار دارد. این سراب مزارع بیستون و «بلوردی» را مشروب می کند.

سراب سنقر

سراب سنقر در پنج کیلومتری جاده سنقر به کرمانشاه و در مجاور روستای «تازه آباد» قرار دارد. آب آن از زیر کوه سراب به سرعت و با فشار به صورت فواره بیرون می ریزد. آب این سراب در زمستان ها گرم و در تابستان ها سرد است. آب گوارای این سراب، آب آشامیدنی روستاهای اطراف را تأمین می کند و سپس به رودخانه ی قره سو می ریزد.

سراب هرسین

در داخل شهر هرسین و در دامنه کوه «شیرز» سراب بسیار زیبایی وجود دارد که اراضی کشاروزی هرسین را مشروب می سازد. سراسر این سراب پوشیده از درختان جنگلی است. عناصر طبیعی چون چشمه، کوهستان، فضای سبز و آثار تاریخی زیبایی مضاعفی به طبیعت بکر آن داده است.

سراب دربند

این سراب در شمال شهر صحنه و در محلی به نام دربند قرار دارد. مزارع صحنه را آبیاری می کند. در کنار این سراب آبشاری زیبا دیده می شود که آب آن با فشار زیاد از شکاف کوهی بیرون می ریزد. این آبشار در فصل بهار از مکان های دیدنی و زیبای صحنه محسوب می شود.

منبع: سازمان میراث فرهنگی استان کرمانشاه

برگرفته از آدرس :   http://www.tebyan.net

معرفی کاروانسراهای استان کرمانشاه

کاروانسرای ایلخانی (بیستون)

این کاروانسرا بر روی بقایایی از یک بنای سنگی دوره ساسانی معروف به کاخ خسرو ساخته شده است. ایلخانیان با الحاق دیوارهایی به دیوارهای محیطی بنای ساسانی، این کاروانسرا را احداث نمودند.

این کاروانسرا به ابعاد 85×80 متر با لاشه سنگ و آجر به همراه ملاط گچ ساخته شده است.

درگاه ورودی آن در جبهه شرقی بنا قرار دارد و به حیاط مرکزی منتهی می شود. در اطراف حیاط نیز مجموعه ای از اتاق های مستطیل شکل دیده می شود. در سه ضلع شرقی، شمالی و جنوبی، ایوان ها و اتاق ها قرار دارند و در کنار هر ایوان دو اتاق ساخته شده است. در ضلع غربی در جلوی هر اتاق، ایوان کوچکی وجود دارد.

دیوارهای این کاروانسرا تا قسمت پاکار قوس با لاشه سنگ و از پاکار تا تیزه قوس با آجر چیده شده است. در داخل حیاط مرکزی آن، مسجد کوچکی به چشم می خورد. در کنار این مسجد نیز سکویی مربع شکل احداث شده است و در هرگوشه آن پشتبند مستطیل شکلی قرار دارد. در مرکز این سکو نیز فضای مدور تو خالی ایجاد شده است. متأسفانه کاربرد این سکو تاکنون مشخص نشده است.

کاروانسرای (شاه عباسی) بیستون

کاروانسرای بیستون معروف به کاروانسرای شاه عباسی در سی کیلومتری شمال شرقی کرمانشاه و در محل روستای «بیستون کهنه» قرار دارد. این کاروانسرا به سبک چهار ایوانی دارای 83/60 متر طول و 74/50 متر عرض است. در چهار گوشه این بنا، برج هایی قرار دارد؛ برج های ضلع غربی مدور و برج های ضلع شرقی هشت ضلعی است. دیوار محیطی این کاروانسرا از داخل و خارج تا کف طاق نماها با سنگ های تراشیده و از کف کطاق نماها به بالا با آجر ساخته شده است. دروازه ورودی این کاروانسرا به عرض 50/3 متر در ضلع جنوبی است. در هر طرف این دروازه هفت طاق نما قرار دارد.

پس از دروازه، فضایی سرپوشیده با طاق جناغی دیده می شود که در طرفین آن، دو ایوان با طاق هلالی است. در ابتدای این ایوان ها، راه پله ای برای ورود به پشت بام ساخته شده است. این فضای سرپوشیده به یک فضای هشت ضلعی با طاق گنبدی منتهی می شود. در طرفین این فضای هشت ضلعی، دو ایوان وجود دارد و هر یک از این ایوان ها دارای سه درگاه است. این فضای گنبددار به حیاط کاروانسرا راه دارد. در هر یک از اضلاع کاروانسر، شش اتاق چهار ضلعی قرار دارد. در جلوی هر یک از اتاق ها ایوان سنگ فرشی دیده می شود. در چهار کنج حیاط نیز چهار ایوان شش ضلعی وجود دارد. در ضلع مقابل درگاه ورودی کاروانسرا، شاه نشینی ساخته شده است. در پشت اتاق های کاروانسرا، اصطبل های درازی ساخته شده است. این کاروانسر به دستور شاه عباس اول صفوی ساخته شد. با توجه به کتیبه ای که از شاه سلیمان صفوی (1105-1077 ه.ق) در این بنا باقی مانده، به نظر می رسد بنای این کاروانسرا در زمان پادشاهی شاه سلیمان و صدارت شیخ علی خان زنگنه خاتمه یافته است. این مکان در زمان سلطنت ناصر الدین شاه قاجار و صدرات «میرزا آقا خان نوری» توسط «حاجی جعفرخان معمار باشی اصفهانی» مورد مرمت قرار گرفت.

کاروانسرای ماهیدشت

این کاروانسرای چهار ایوانی در داخل شهر ماهیدشت قرار دارد و ابعاد آن 65×65 متر است. ورودی آن در قسمت جنوبی بنا است. دو سکوی دراز و بلند در طول این ورودی قراردارد. گوشه های بیرونی این کاروانسرا به صورت مدور است. در هر طرف ورودی کاروانسرا دو فضای دو طبقه ایوان مانند قرار دارد. در نمای جنوبی کاروانسرا نیز در هر طرف ورودی، چهار طاق نما با طاق جناغی ساخته شده است. پس از ورودی، هشتی گنبدداری قرار دارد که به حیاط کاروانسرا منتهی می شود. در اطراف حیاط نیز مجموعه ای از اتاق ها جهت استراحت کاروانیان و در پشت آن ها نیز اصطبل های سراسری ساخته شده است.

این کاروانسرا به دستور شاه عباس اول صفوی احداث شد و طبق کتیبه موجود در زمان ناصر الدین شاه تعمیر شد.

کاروانسرای قصر شیرین

این کاروانسرا در داخل شهر قصر شیرین قرار دارد و متأسفانه در اثر حملات نظامیان عراقی آسیب زیادی دیده و تنها قسمت ورودی آن باقی مانده است. در سال های اخیر میراث فرهنگی اقدام به بازسازی آن نموده است. این کاروانسر نیز تا حدودی شبیه کاروانسراهای بیستون و ماهیدشت است. ورودی طاق دار آن در ضلع جنوبی قرار دارد. در هر طرف ورودی سکویی دراز ساخته شده است. پس از ورودی، هشتی گنبدداری قرار دارد که به حیاط مرکزی راه دارد.

در چهار طرف حیاط، ایوان های بزرگی با طاق جناغی دیده می شود. همچنین در اضلاع حیاط مرکزی تعدادی اتاق ساخته شده است. در جلوی هر یک از این اتاق ها ایوان کوچکی و در پشت اتاق ها، اصطبل های درازی احداث شده است. این کاروانسرا با لاشه سنگ و آجر ساخته شده و در برخی از قسمت های آن از جمله ورودی، از آجرهای بناهای ساسانی نیز استفاده شده است.

منبع: سازمان میراث فرهنگی استان کرمانشاه

برگرفته از آدرس  :    http://www.tebyan.net

معرفی بقعه های استان کرمانشاه

(گشت و گذاری در استان کرمانشاه (4))

مقبره ها ابودجانه

در نزدیکی ریجاب از توابع شهرستان اسلام آباد، قبرستانی از صدر اسلام با تعداد آرامگاه به سبک چهار طاقی های دوره ساسانی وجود دارد. در میان این قبور، بنای عظیمی دیده می شود که در میان اهالی محل به مقبره ابودجانه معروف است و در نزد اهالی از احترام خاصی برخوردار است. این آرامگاه چهار ضلعی است و بر فراز آن گنبدی مخروطی شکل قرار دارد. در جنوب این آرامگاه بنای دیگر شبیه به آن، ولی در ابعاد کوچک تر ساخته شده است و در داخل آن چند سنگ قبر به چشم می خورد. این دو آرامگاه بالا شه سنگ و ملاط گچ ساخته شده و سطوح بیرونی و داخل آنها با ملاط گچ اندود شده است.

ابودجانه یکی از یاران با وفای پیامبر(ص) بود. در جنگ احد هنگامی که مشرکان، نیروهای اسلام را شکست دادند، ابودجانه نیز مانند حضرت علی(ع) در کنار پیامبر باقی ماند و از آن حضرت مردانه دفاع کرد.

مقبره بابا یادگار

این آرامگاه در روستای «بان زرده» کرند، نزدیک قلعه یزدگرد و در دامنه کوه «دالاهو» قرار دارد. از نظر معماری این بنا به صورت فضای مربع شکل کوچکی است و بر روی آن گنبد مخروطی شکلی قرار گرفته است.

سطوح داخلی و خارجی این بنا به وسیله ملاط گچ اندود شده است. این مقبره، یکی از زیارتگاه های مهم اهل حق به شمار می رود. هویت حقیقی بابا یادگار نیز مانند دیگر مشایخ اهل حق به درستی معلوم نیست. بیش تر از این مشایخ در اوایل حکومت صفویان زندگی می کردند و در نوار مرزی ایران و عثمانی به ترویج مذهب اهل حق اشتغال داشتند.

مردم اهل حق طبق معتقدات دینی و سنتی خود که «تناسخ» باشد، بابا یادگار را مظهر روح حضرت امام حسین(ع) می دانند.

مقبره حمزه قادری

این مقبره در سر پل ذهاب و بر سر راهی که به «مله دیزکه» منتهی می شود، قرار دارد. این مقبره در داخل آتشکده ای از دوره ساسانی قرار دارد و به وسیله لاشه سنگ و ملات گچ ساخته شده است. وجود این مقبره موجب شده که بقایای آتشکده ساسانی تاکنون سالم بماند. اهالی محل متعقدند که این آتشکده مقبره حمزه قاری است و برای آن احترام خاصی قایلند.

«ابوعماره حمزه بن حبیب بن عماره بن اسماعیل کوفی» معروف به «زیات»، قاری معروفی است که «ابوالحسن کسایی»، دانشمند و نحوی معروف، قرائت قرآن را از وی آموخته است. حمزه روزگار خود را به تجارت بین کوفه و حلوان می گذراند و در یکی از سفرهای تجارتی به سال 156 ه.ق در سر پل ذهاب درگذشت و طبق سنت اسلامی در همان جا دفن شد.

مقبره احمد بن اسحاق

این مقبره در داخل شهر سر پل ذهاب قرار دارد. بنای این آرامگاه در اصل به صورت چهار ضلعی بود و بر روی آن گنبدی مدور قرار داشت. در سال های اخیر توسط اداره اوقاف ساختمان قدیمی تخریب و به جای آن ساختمان جدیدی با آجر و کاشی کاری بنا شد.

احمدبن اسحاق یکی از محدثان معروف زمان امام حسن عسگری (ع) بود و در سال 250 ه.ق در سر پل ذهاب درگذشت.

بقعه مالک

این بقعه بر روی تپه ای در مرکز شهر سنقر قرار دارد. این آرامگاه برجی شکل، هشت ضلعی و دارای گنبدی آجری است . هر ضلع آن سه و نیم متر طول دارد. در طبقه پایین این بقعه سردابه ای هشت ضلعی وجود دارد و پوشش آن گنبدی است. بخش تحتانی آرامگاه یعنی سردابه با سنگ های تراشیده و قسمت فوقانی آن با آجر ساخته شده است.

در هر یک از اضلاع این آرامگاه، طاق نمایی با قوس جناغی قرار دارد. در داخل این طاق نماها تزیینات آجرکاری دیده می شود. لچکی طاق نماها نیز با کاشی های فیروزه ای رنگ تزیین شده است.

در سال های گذشته از داخل سردابه این آرامگاه، بیست و پنج تابوت چوبی ساده به دست آمد. در داخل تابوت ها، اجسادی قرار داشتند که به شیوه اسلامی دفن شده بودند. متأسفانه در بنا کتیبه ای که بیانگر تاریخ ساخت این بنا باشد، وجود ندارد. با توجه به ساختار معماری و نقشه آن، به نظر می رسد این بنا متعلق به دوره ایلخانی باشد.

بقعه سیده فاطمه

این مقبره در میدان آزادی شهر کرمانشاه قرار دارد. در گذشته این بقعه به صورت چهار طاقی سرپوشیده بود. بر اساس کتیبه موجود در بنا، این مقبره در سال 1287 ه.ق توسط «مصطفی قلی میرزا» فرزند امام قلی میرزا عمادالدوله والی معروف غرب احداث شد. در سال های اخیر این بنا توسط اداره اوقاف تخریب و ساختمان آجری جدیدی به جای آن ساخته شده است. این بقعه یکی از زیارتگاه های قابل احترام مردم کرمانشاه به ویژه بانوان است. در داخل این بقعه دو سنگ قبر وجود دارد. نوشته های هر دو قبر به خط کوفی و مربوط به قرون اولیه اسلامی است. یکی از قبرها مربوط به «شیخ علی» نامی و دیگری – به تاریخ سال 165 ه. ق – به «سیده فاطمه» تعلق دارد.

مقبره فاضل تونی

این مقبره در سال های اخیر در کنار پل کهنه کرمانشاه، مشرف بر رودخانه قره سو ساخته شده است. «ملا عبدالله بن محمد تونی بشروی» از علما و فقهای دوره صفویه بود و در مشهد مقدس ساکن و به تدریس و ترویج اشتغال داشت. وی در اواخر عمر به قصد زیارت ائمه عراق از خراسان حرکت کرد و در روز شانزدهم ربیع الاول سال 1071 ه.ق در کرمانشاه دار فانی را وداع گفت. شیخ علی خان زنگنه حاکم کرمانشاه نزدیک پل کهنه، وی را دفن و بر مزار او بقعه ای بنا کرد این بنا در زمان نامشخصی به کلی تخریب شده بود و در سال های اخیر مقبره جدید در این محل احداث شد.

سر قبر آقا

مقبره معروف به سر قبر آقا متعلق به «محمد علی» فرزند «آقا محمد باقر بهبانی» فقیه معروف است. آقا محمد علی در حدود سال 1188 ه.ق بر حسب تقاضای اهالی کرمانشاه به این شهر آمد و به ترویج مذهب و تدریس علوم اسلامی پرداخت. گذشته از فضایل، مبارزاتی که او با درویشان و خصوصاً «معصوم علی شاه هندی» نمود، مبارزاتی که نام وی بلند آوازه گردد. مقبره او در بین مردم به «قبر آقا» شهرت دارد.

منبع: سازمان میراث فرهنگی استان کرمانشاه

برگرفته از آدرس : http://www.tebyan.net

معرفی غارهای تاریخی استان کرمانشاه

غار مرخرل

این غار در دامنه کوه بیستون، در فاصله پانصد متری از خانه های مسکونی قرار دارد. این غار با طول بیست و هفت متر بردشت بیستون مشرف است. در سال 1965 م این غار توسط فیلیپ اسمیت مورد حفاری قرار گرفت. آثار به دست آمده از این غار به ترتیب قدمت عبارتند از:

- تراشنده ها و تیغه های ضخیم دوره میان پارینه جدید (چهل هزار سال پیش).

- قلم های حکاکی، تراشنده ها و تیغه های کول دار دوره زیرین پارینه سنگی جدید.

- ریز تیغه مربوط به دوره فرا پارینه سنگی.

آثار بالای این لایه معرف دوران های نو سنگی بدون سفال و نو سنگی با سفال بود. آثار دوره نو سنگی با سفال، شامل سفال خشن با خمیره مایه کاه خرد شده است که به سفال پوک شهرت دارد.

از پنجاه و شش نمونه استخوان حیوان به دست آمده از این غار، دویست و چهل عدد متعلق به بز و گوسفند بود. این امر نشان می دهد زاگرس مرکزی یکی از مراکز اولیه اهلی شدن این دو حیوان بوده است. جدیدترین آثار مکشوفه از غار مرخول متعلق به دوره ساسانی است.

غار مرتاریک

این غار در دامنه کوه بیستون و در قسمت شمال غربی غار مرخول قرار دارد. این غار بیست و پنج متر عمق و در حدود هشتاد متر مربع وسعت دارد. این غار به صورت دالان دراز و کم عرضی است که در انتها به محوطه ای نسبتاً بازتر منتهی می شود. دهانه غار به سمت جنوب شرقی است.

اشیای شناسایی شده از این غار که بیشتر در قمت انتهایی غار به دست آمده اند، مصنوعات سنگی بیشتر شامل سنگ های مادر، خراشنده ها، سوراخ کننده، اسکنه، ابزارهای کنگره دار و دندانه دار است. ابزارهای سنگی به دست آمده از این غار نیز متعلق به دوره موستری است.

غار شکارچیان

این غار در دامنه کوه بیستون و به فاصله کمی از مجسمه هرکول قرار دارد. در حفاری هایی که در سال 1949 م در این غار صورت گرفت، در حدود بیست و دو هزار یافته شامل سفال، ابزار سنگی و قطعات استخوان حیواناتی چون گوزن، غزال، گاو وحشی، پلنگ، شغال، گراز، وباه قرمز و بخشی از استخوان ساعد انسان نئاندرتال به دست آمد. دو قطعه از سفال های مکشوفه متعلق به دوره آشوری و بقیه از نوع سفال های هخامنشی بودند. همچنین ابزارهای سنگی از نوع تیغه های سنگی دوره پارینه سنگی جدید به عبارتی در حدود چهل هزار سال پیش است.

غار مردودر

این غار دردامنه کوه بیستون و در قسمت شمال شرقی غار شکارچیان قرار دارد. این غار بیست متر عمق و در حود یک صد و هفتاد متر مربع وسعت دارد. ارتفاع سقف غار نیز بین یک تا سه متر است. غار مردودر دارای دو دهان هاست. دهانه اصلی در جهت جنوب – جنوب غربی، مشرف بر دره ای پر شیب و کم عرض است و به پرتگاهی منتهی می شود. دهانه دیگر غار در جهت شرق – جنوب شرقی، مشرف به راهی است که به غارهای مرآفتاب و مرتاریک منتهی می شود.

ابزارهای شناسایی شده از این غار عبارتند از: ابزارهای روتوش شده، سنگ مادر، خراشنده های جانبی و خراشنده های متقارب، تراشنده های کنگره دار، تراشنده های دندانه دار و سوراخ کننده ها، ابزارهای به دست آمده از این غار مربوط به دوره موستری و زارزی است.

غار مرآفتاب

این غار در دامنه کوه بیستون و در حد فاصل غارهای مرتاریک و مردودر قرار دارد. غار مرآفتاب بیست و شش متر طول دارد و دهانه آن به سمت شمال شرقی است. مساحت غار صد و شصت متر و دهانه آن حدود شش متر ارتفاع دارد و به تدریج از ارتفاع آن کاسته می شود. سنگ های شناسایی شده از این غار «چرت» و «ژاسب» است و بیشتر به صورت تراش های ساده، تراش های وازده و سنگ مادر دیده می شود. ابزارهای سنگی ساخته شده، شامل خراشنده ها و سوراخ کننده ها است. علاوه بر مصنوعات سنگی، در کف غار نیز ابزاری از جنس استخوان به دست آمده که به شکل مثلث است. در بخش تحتانی این ابزار سه سوراخ وجود دارد. یکی از این سوراخ ها بر لبه جانبی ابزار است.

متأسفانه کاربرد این قطعه استخوان مشخص نیست. ابزارهای سنگی شناسایی شده از این غار نیز متعلق به دوره موستری است.

غار (پناه گاه سنگی) ورواسی

این پناه گاه سنگی در یازده کیلومتری شمال شرقی کرمانشاه، در دامنه کوه «ماسیم و در دره معروف به «تنگ کنشت» قرار دارد. این پناه گاه در سال 1960 م مورد گمانه زنی قرار گرفت. آثار به دست آمده از این گمانه به ترتیب قدمت از قدیم به جدید عبارتند از:

- تراشنده ها و سرپیمان های دندانه دار دوره میانی پارینه سنگی جدید.

- قلم های حکاکی، تراشنده ها، تیغه های روتوش شده و سر پیکان های دوره زیرین پارینه سنگی جدید.

- سنگ های مادر، ریز تیغه ها، چکش، قلم حکاکی، سوراخ کن های دوره فرا پارینه سنگی.

بنا به تحقیقات انجام شده این پناه گاه سنگی محل مناسبی برای استقرار موقت شکارچیان بود. بقایای حیوانی مکشوفه نیز این امر را تأیید می کند. در میان استخوان های حیواناتی که آزمایش شده اند، تعداد زیادی بقایای استخوان حیوانات شکاری مانند گورخر، بزکوهی، بز و گوسفند اهلی نشده، گراز وحشی و کفتار وجود داشت. علاوه بر آن مقداری استخوان جوندگان کوچک جثه مانند موش کور و خرگوش نیز در میان بقایای استخوانی مشاهد شد.

غار دو اشکفت

یکی از کهن ترین سکونتگاه های بشر در منطقه کرمانشاه غار دو اشکفت در نزدیکی طاق بستان است. این مکان باستانی – شامل دو غار مجاور هم – در دامنه جنوبی کوه «میوله»، در ارتفاع حدود سیصد متری از دشت و مشرف بر پارک کوهستان قرار دارد. با توجه به مطالعات باستان شناسی انجام یافته، یکی از این دو غار (غار شرقی)، در دوره پارینه سنگی میانی محل سکونت موقت یا فصلی گروه های شکارورز ساکن منطقه بود.

این گروه های شکارچی که احتمالاً از نوع نئاندرتال بودند با توجه به مزایای مختلف این مکان از جمله وجود چشمه آب دایمی در کنار غار، چشم انداز مناسب دهانه آن به دست و دسترسی نسبتاً آسان به ارتفاعات بالاتر، به طور متوالی از این غار استفاده کرده اند. همچنین وجود یک برون زد زمین شناسی از جنس رادیو لاریت در نزدیک غار، امکان ساخت ابزار سنگی را در محل فراهم می کرده است.

به طوری که اکثر ابزارهای سنگی یافت شده در محل، از این نوع سنگ ساخته شه است. علاوه بر این منابع سنگ داخل دشت نیز استفاده می کردند. برای مثال منابع سنگ تپه های «گاکیه» در شرق کرمانشاه که حدود دوازده کیلومتر با غار فاصله دارد، در میان مجموع های یافت شده وجود دارد. ابزارهای یافت شده در دو اشکفت اغلب از نوع خراشنده جانبی و سایر ابزارها مربوط به صنعت موستری زاگرس هستند که بین دویست و پنجاه تا حدود چهل هزار سال پیش ساخت آنها در زاگرس رواج داشته است. آثاری از دوره پارینه سنگی میانی در سایر غارهای منطقه مثل غار «قبه» و پناهگاه صخره ای و رواسی در تنگه کنشت و چندین غار دیگر در بیستون نیز یافت شده است.

مطالعات انجام شده در مکان های پارینه سنگی میانی کرمانشاه نشان می دهد که ساکنان این غارها بیشتر به شکار بز کوهی، میش وحشی، گورخر و اسب وحشی می پرداختند. البته حیوانات دیگر مثل مارال، گاو وحشی، غزال و گراز نیز شکار می شدند.

غار قوری قلعه

این غار در بیست و پنج کیلومتری شمال شرق شهر پاوه، در دامنه کوه «شاهو» قرار دارد. غار قوری قلعه بزرگ ترین غار آبی آسیا است و تاکنون 3140 متر آن شناسایی شده است. آبشارهای متعدد، قندیل های کریستالی، ستون های مورب گچی، حوضچه های آب، استالاگمیت و استلاگتیت های بسیار زیبا از جمله جاذبه های این غار است. وجود جنگل های متراکم با گونه های بلوط، انجیر کوهی، آلبالوی کوهی، بادام وحشی و همچنین حیواناتی چون گرگ، روباه، خوک، خرگوش و کل و بز در اطراف این غار، زیبابی خاصی به آن بخشیده است. تقریباً حدود چهارصد متر از این غار نورپردازی شده است و هر روز باز دیدکنندگان بسیاری از این غار دیدن می کنند.

منبع: سازمان میراث فرهنگی استان کرمانشاه

برگرفته از آدرس : 

 http://www.tebyan.net/Social/SevenContinents/TouringIran/NaturalAttractions/2006/8/2/18998.html

تورهای غیر انتفاعی موسسه را با کلیک بر روی لینک زیر ببینید :

 تورهای ارزان قیمت