آشنایی با مجموعه ساسانی فیروزآباد

قلعه دختر

اردشیربابكان ، سر سلسله ساسانی، پس از كشتن والی فارس و تسخیر تمام فارس، منطقه فیروزآباد را كه از نظر سوق الجیشی دارای ویژگی های مثبتی بود، انتخاب كرد.

دشتی كه شهر فیروزآباد كنونی در آن قرار دارد، تقریباً دایره وار است و اطراف آن را كوه ها فرا گرفته اند و تنها راه ورود به این دشت، راه تنگاب به طول 30 كیلومتر است كه رودخانه تنگاب در آن وجود دارد. به همین دلیل نخستین اثری كه توسط اردشیر در این منطقه ساخته شد، ساختمانی است بر فراز كوه تنگاب كه امروزه به نام «قلعه دختر» مشهور است. این قلعه با 2300 متر زیربنا، دارای تالاری به وسعت 14 متر مربع و 18 متر ارتفاع دارد. این تالار گنبددار است و اتاق های جنبی آن را به صورت قلعه ای در آورده است. قلعه دختر از سه سطح تشكیل شده است. سطح زیرین محل زندگی نگاهبانان و انبار بود. حیاط ساختمان ها با اتاق ها  و تالارها، در سطح دوم وجود دارد كه درباریان و بزرگان در آن مستقر می شدند. طبقه سوم بنای شاهی بود و اردشیر بابكان در بدو ورود به فیروزآباد در این طبقه زندگی می كرد. دو حلقه چاه در كف حیاط قلعه دختر وجود داشت كه تا كف رودخانه كه حدود 200 متر ژرفا دارد، می رسید.

امروزه روی این دو حلقه چاه پوشیده شده و جای آن مشخص نیست. كاخ از سنگ لاشه و ملات گچ ساخته شده و آثار برج و سوراخ های دیده بانی در دیوارها دیده می شود. سه دیوار دفاعی با سنگ و گچ در دامنه كوه از این كاخ محافظت می كرد و در هر قسمت از دیوارها، اتاق های نگهبانی وجود داشت. هنوز آثاری از این اتاق ها باقی است. در قسمت هایی، این دیوارها بر لب پرتگاه قرار دارد كه موقعیت استراتژیك این كاخ را دو صد چندان می كند. راه ورودی توسط پلكانی به كاخ منتهی می شد. این پلكان اخیراً تجدید بنا شده است. از آنجا كه این كاخ گنجایش یك لشكر سرباز داشت، بعد از اسلام نیز مورد استفاده بود. برفراز كوه و در مجاور قلعه دختر، آثاری وجود دارد كه به نام نقاره خانه شهرت دارد و از دوره ساسانیان به جای مانده است.

نقش تنگاب

رو به روی قلعه دختر، در پایین كوه، در سمت راست رودخانه تنگاب به سوی فیروزآباد، در كوه نقش برجسته ای به ابعاد 5×3 متر و به بلندای چهار متر از كف رودخانه كنده شده كه در بین مردم منطقه به نقش رستم مشهور است.

در این نقش، مراسم تاج گذاری اردشیر بابكان دیده می شود و مظهر میترا (مهر) حلقه قدرت را به اردشیر ارزانی می دارد. پشت سر اردشیر كودكی وجود دارد كه احتمالاً ولیعهد یعنی شاپور اول است و سه نفر از بزرگان در كنار این كودك به حالت احترام ایستاده اند. در این اثر، كتیبه ای بین اردشیر بابكان و مظهر میترا وجود دارد كه حروف آن محو شده است.

نقش برجسته جنگ تن به تن (نقش پیروزی)

در فاصله دو كیلومتری نقش برجسته تنگاب و در همان سمت كوه، نقش برجسته ای وجود دارد كه به نقش برجسته جنگ تن به تن و یا دف و چنگ مشهور است و از سده سوم میلادی به جای مانده است.

این نقش برجسته در سه قسمت از شش نفر شكل گرفته است؛ یكی از آنها به قولی اردشیر بابكان است، در زیر آن شاپور حریف خود را از پا در آورده و سومی دو نفر سپاهی هستند كه یكی، دیگری را از روی اسب به زیر می كشد. این نقش از لحاظ هنری بسیار ظریف و ارزنده است.

جاده ساسانی

در قسمتی از دره رود تنگاب و نزدیك قلعه دختر، قسمتی از كوه را در دوره ساسانیان تراشیده اند و جاده ای به صورت سنگفرش درست كرده اند. تردیدی نیست كه این جاده یكی از بزرگ ترین خطوط مواصلاتی شهر استخر به خلیج فارس از راه بندر سیراف (بندر طاهری امروزی) ، لار و بندرعباس بوده است.

شهر اردشیر كوره

اردشیر بابكان پس از تسلط بر اردوان، آخرین پادشاه اشكانی، دشت فیروزآباد را كه حالت باتلاقی داشت، با كشیدن دیواری به درازای چهار كیلومتر و بلندای 8/1 متر و كندن تونل، زه كشی كرد و شهر «اردشیر كوره» را كه به معنی «شكوه اردشیر» است، به صورت دایره ساخت. هنوز قسمتی از این دیوار وجود دارد.

این شهر به صورت دایره ساخته شد تا نمادی از جهان آن روز و نشانگر آن باشد كه اردشیر مالك جهان است. قطر اولیه شهر 450 متر بود و بعدها كه شهر گسترش یافت، قطر آن به دو كیلومتر رسید. آثار خندق این دوره و دیوارهای آن وجود دارد. احتمال دارد كه این شهر در سده نهم یا دهم ه.ق ویران شده باشد.

اردشیر كوره دارای چهار دروازه بود: دروازه هرمز در شمال، دروازه اردشیر در جنوب، دروازه مهر یا میترا در شرق ، و دروازه بهرام در غرب.  نام شهر اردشیر كوره بعدها به ایالت آن هم اطلاق شد، اما در دوره بهرام گور، این شهر «گور» نامیده شد. با فتح شهر در صدر اسلام، واژه عربی « جور» برای آن در آثار نوشتاری به كار می رفت، اما مردم همان «گور» را به كار می بردند. مقدسی در « احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم » آورده است: در زمان عضدالدوله دیلمی (دوره سلطنت 373 - 388 ه . ق) هر بار كه او به گور می رفت، مردم می گفتند: « مـَلِك به گور رفت» كه به كنایه یعنی « پادشاه مُرد ». به همین دلیل عضدالدوله اسم شهر را به فیروزآباد تغییر داد. « فیروز» نام عضدالدوله پیش از پادشاهی بود.

منار میلو

در مركز دایره، ساختمانی باقی مانده كه هم اكنون مردم فیروزآباد آن را منارمیلو می نامند.

این منار از سنگ خارا و گچ درست شده و ارتفاع كنونی آن 33 متر است. قسمت پایین هر ضلع منار 11 متر است. در دوره آبادانی و شكوه، بلندای منار 78 متر و هر ضلع آن 18 متر بود. بنابر نظر باستان شناسان، بر فراز این منار، در هر سمت ، دو اتاق و یك ایوان وجود داشت و آب را از شش كیلومتری به بالای منار هدایت كرده بودند كه به صورت فواره بود. برای این منار كاركردهای متفاوتی مطرح شده است؛ برخی آن را به عنوان سمبل قدرت پادشاه می شمارند و گروهی بر آنند كه برای ارتباط با قلعه دختر ، این منار بر پا شده بود. برخی نیز آن را محل نیایش آتش می دانند. این منار در آن زمان، گنبد گیرمان نام داشت.

تخت نشین

در جنوب شرقی منار و به فاصله حدود 100 متری آن ، آثار بنایی وجود دارد كه قطعات بزرگ سنگ، غیر از شالوده آن، در اطراف پراكنده و علامت حجاران ساسانی بر روی بعضی از آنها مشخص است. آثار دو استخر در جنوب این كاخ هنوز وجود دارد. امروزه بقایای این بنا را «تخت نشین» می نامند و از آنجا كه فرم اصلی آن به صورت چهار طاقی بود، كاربری آن را احتمالاً آتشكده می دانند.

كاخ اردشیر بابكان

اردشیر بابكان نزدیك مدخل تنگاب، در كنار چشمه ای كه دریاچه ای به قطر 50 متر را به وجود آورده، كاخی ساخت كه در سده های میانه «آتشكده» محسوب می شد. این كاخ كه از كاخ های ییلاقی اردشیر بابكان بود، یكی از بناهای بزرگ، با ابهت و كم نظیر دوره ساسانی است و نخستین بنای طاق دار ساسانی محسوب  می شود. زیر بنای این كاخ 115×55 متر است و اطراف آن را ساختمان ها و دیوارهایی پوشانده كه آثار آن هنوز باقی است. مصالح این كاخ از سنگ لاشه و ملات گچ است. كاخ دارای سه ورودی است و ورودی اصلی در سمت جنوب قرار دارد. در شرق و غرب حیاط ، در هر دو طرف دو اتاق با طاق گهواره ای وجود دارد. دو ایوان در شمال و جنوب این بخش ساخته شده كه پشت ایوان شمالی سه تالار گنبددار مربع شكل جای دارد.  یكی از تالارها دارای گنبدی با دهانه باز است.

تزئینات  به كار رفته در این تالارها قابل مقایسه با تزئینات  كاخ " تچر" تخت جمشید است و ابعاد بزرگ سه تالار این كاخ آدمی را به تعجب وا می دارد.كاخ دو طبقه بود و بعد از تالارها، ایوانی رفیع یادآور ایوان های بزرگ دوره اشكانیان است. در هر طرف ایوان دو تالار با سقف های گهواره ای دیده می شود. اندازه اتاق های این كاخ با اندازه اتاق های قلعه دختر برابر ، و طرح هر دو بنا مشابه است. آثار گچ بری های دوره ساسانی ، در این ساختمان  به قوت خود باقی است و ستون هایی مشابه ستون های نمای خارجی، در داخل نیز به كار رفته است. زیر بنای كاخ با بركه ی آن 8496 متر مربع است. برخی از قسمت های سالم مانده كاخ در سال های اخیر از سوی سازمان میراث فرهنگی كشور بازسازی و تعمیر شده است.

سایر آثار اطراف كاخ

آثار بنای آشپزخانه در پشت كاخ، تل نقاره خانه در مجاورت كاخ و قلعه حسن آباد و برخی روستاهای باستانی دیگر در اطراف كاخ وجود دارد. بنای امامزاده جعفر در محدوده ی شهر قدیم كه از دوره ایلخانی باقی مانده و با سنگ قبرهای بسیار جالب كه یكی از آنها تاریخ 741 ه. ق را دارد ، از آثار دیگری است كه در اطراف این كاخ وجود دارد.

كاخ ساسانی سروستان

حدود نـُه كیلومتری جنوب شهر سروستان در میان دشتی وسیع و در مسیر روستای نظرآباد، ساختمان بزرگی از سنگ و گچ وجود دارد كه دارای ایوان، اتاق و راهروهای چندی است. "واندنبرگ" این ساختمان را از آثار بهرام گور یا بهرام پنجم ساسانی (438-420م.) می خواند كه توسط مهرنرسی وزیر او ساخته شده است. این بنا كه از با شكوه ترین كاخ های ساسانی است، جنبه تقدس هم داشته و شامل یك ایوان ورودی و گنبدی در مركز و حیاط است. در این كاخ نسبت به بناهای دیگر این دوره از فن معماری پیچیده و كامل تری استفاده شده است.

نمای اصلی بنا در ضلع شرقی قرار دارد كه شامل یك ایوان مركزی و دو ایوان كوچك تر در دو طرف است. ایوان مركزی به تالار اصلی و پس از آن به چهار حیاط متصل می شود كه فضای میانی بنا را تشكیل می دهند. در دو طرف ، دو اتاق گنبددار مشاهده می شود و دیوار جنوبی تالار مركزی به یك ایوان جانبی خارجی راه می یابد. در دو طرف این بنا دو اتاق  باریك با طاق گهواره ای قرار دارد كه مقابل هم قرار نگرفته اند.استفاده از فیلپوش (سقف هایی كه دارای ستون هستند) برای قرار گرفتن گنبدها روی بنا به وضوح دیده می شود. در سال های گذشته این بنا مرمت شد و این امر در كند شدن روند تخریب آن مؤثر بوده است.

محوطه تاریخی بیشابور

در 23 كیلومتری غرب شهر كازرون و در كنار رودخانه شاپور، ویرانه شهر بیشاپور قرار دارد. این شهر در ایران باستان بر سر جاده شاهی شوش تخت جمشید و استخر و اردشیر كوره به تیسفون واقع بود.

این شهر به دستور شاپور اول توسط یك معمار سوری به نام «اپسای» دبیر طراحی و ساخته شد. دو ستون در مركز این شهر وجود دارد كه روی یكی به خط اشكانی و خط ساسانی، تاریخ ساخت شهر را 266 م. ثبت كرده است. اما ذكری از نام شهر نشده است. از این رو نویسندگان گوناگون، اسامی متفاوتی برای شهر ذكر كرده اند؛ از جمله «وه شاپور» یعنی وجه نیكوی شاپور، « بی شاپور» به معنی اعلیحضرت شاپور، «به شاپور»، «یه شاپور» و «به از اندیو شاپور» به معنای شهر بهتری از انطاكیه، كه به عنوان نام اصلی این شهر پذیرفته شده است.

كاوش های باستان شناسان از سال 1314 شمسی در این شهر آغاز شد و تاكنون ادامه دارد. این شهر حدود 800 متر پهنا و 5/1 كیلومتر درازا داشت و مركز شاهنشاهی شاپور اول و اوج شكوه امپراتوری ساسانیان بود. تردیدی نیست كه شهر اردشیر كوره، یعنی پایتخت اردشیر بابكان، رضایت خاطر پسر وی شاپور اول (727- 242 م) را تأمین نمی كرد. از این رو او اقدام به ساخت این شهر كرد.

با توجه به طبیعت زیبای دشت شاپور و نیز رودخانه شاپور و همچنین مجموعه مكتب های هنری و فنی و معماری جدیدی كه در شهر بیشاپور آن زمان، به وجود آمد، مردم گروه گروه، برا ی دیدن و تماشای شهر می آمدند. به همین دلیل بیشابور سرآمد همه شهرهای ساسانیان بود.نقشه شهر چنان رسم شده بود كه تمامی خیابان های شمالی، شرقی، جنوبی و غربی در مركز شهر یكدیگر را قطع كنند و در زوایای قائم، خیابان ها، كوچه ها و محله ها به نحوی محدود بودند كه خانه بزرگان و اشراف شهر در وسط باغ  و باغچه قرار می گرفت. شكل شهر، بر خلاف شهر اردشیر كوره، به صورت مستطیل است و این از ویژگی های اقلیمی است كه در ساخت شهر در نظر گرفته شده است. این شهر از سه بخش تشكیل شده است: بخش اصلی كه توسط یك حصار مستحكم محصور بود شامل بناهای مذهبی و حكومتی است كه مهم ترین آن ها معبد آناهیتا، تالار تشریفات، ایوان و حیاط موازئیك و كاخ والرین است. بخش دوم شامل بخش نگهبانی یعنی قلعه دختر است كه بر فراز یك بلندی مشرف بر شهر قرار دارد. بخش سوم خارج از حصار را در بر می گیرد. از مهم ترین آثار باقی مانده از این بخش می توان از ستون های یادبود، مدرسه ای از دوره ی آل بویه، دارالاماره، مسجد و حمام های بیشابور نام برد. بیشترین آثار موجود در این بخش به دوره ی اسلامی تعلق دارد . شهر بیشابور تا قرن پنجم ه. ق رونق داشت.

برج و باروی شهر

در جبهه شمالی شهر، حصار شهر به قطر 9 متر با قلوه سنگ و ملات گچ دارای برج هایی به قطر 730 سانتی متر و به فاصله 40 سانتی متر است. كه جای شكاف های تیراندازی (مزقل) در آنها دیده می شود.

در دوره دیگری كه به نام دوره دوم بیشاپورمعروف است، تغییراتی در این دیوار و حصار به وجود آمد و برخی از برج ها حذف و فاصله بین آنها به  8 متر تبدیل شد. دور شهر نیز خندق وجود داشت.

ساختمان تابستانی

در جایی كه یكی از برج ها بریده شد، درست در مقابل تنگ چوگان كه وزش باد زیاد است، ساختمانی در دوره دوم ساخته شد كه مورد استفاده دقیق آن هنوز مشخص نیست. از آنجا كه این ساختمان در محل وزش باد قرار  دارد و خنكای باد در تابستان آن را دلپذیر می سازد، به نام ساختمان تابستانی شناخته می شود.

تالار تشریفات

در جنوب شرقی معبد آناهیتا و در فضایی به مساحت 781 متر مربع ، تالار تشریفات قرار دارد. این تالار از چهار ایوان متقابل و متقارن تشكیل شده كه بر فراز آن گنبدی شلجمی شكل به بلندای 25 متر قرار دارد. صحن مركزی تالار به اندازه 23×23 متر و بنای آن كلاً به صورت چلیپا ( صلیب ) با 64 طاقچه است.

ایوان های موزائیك

دو ایوان موزائیك در شرق و غرب تالار وجود دارد كه طرح های موزائیك كف آن بی نهایت زیباست. افزون بر آن تمامی تالار با گچ بری های بسیار زیبا و هنرمندانه از نقوش گل و گیاه، نقش های هندی و انسانی با یك نوع گل تزیین شده است. رنگ موزائیك ها سفید ، سیاه ، سبز ، قرمز ، زرد و لاجوردی و دارای طرح ها و تزئینات  جالبی است. تصاویر موزائیك افرادی را نشان می دهد كه منسوب به خانواده شاهی و طبقات ممتاز شهر بیشاپور بودند. در این تصاویر زنان تاج باف، چنگ زن و مردان و زنان اشرافی نشان داده شده است. تصاویر سرِ زنان و مردان و نیز شكل فرشته، مرغ و درخت با حاشیه بسیار زیبا، با موزائیك نقش شده است. به نظر باستان شناسان سقف تالار احتمالاً در دوره نرسی ترك برداشته و سپس فرو ریخته و در نتیجه تغییراتی در بنا به وجود آمد؛ از جمله ساختمان دو پشت بند به آن افزوده و به عنوان خانه های مسكونی استفاده شد. صحن تالار نیز به عنوان حیاط كاربرد پیدا كرد. وجود چاه فاضلاب به ژرفای 7 متر در وسط صحن، دلیل این مدعاست.

معبد آناهیتا

مهم ترین و سالم ترین ساختمان بیشاپور، معبد بزرگ آناهیتاست كه برای نیایش آب و مراسم مذهبی مربوط به آن ساخته شد. این بنا به صورت مكعب به ضلع 14 متر است و از سنگ های قالبی حجاری شده، بدون ملات و دو جداره كه با بست آهنی به هم وصل شده اند، ساخته شده است. این بنا بدون سقف بود. معبد آناهیتا حدود هفت متر پایین تر از سطح زمین های اطراف ساخته شده و با توجه به بلندای 14 متری ساختمان، فقط 7 متر آن از سطح زمین پیدا است. تردیدی نیست كه این شیوه معماری ادامه معماری هخامنشی است. این بنا چهار مدخل در چهار طرف دارد كه بلندی آنها 57/3 و پهنای آنها 60/1 متر است. روی بدنه شمالی، چهار مجسمه گاو، مانند سر ستون های هخامنشی، به صورت دو پشته و معكوس نصب شده و نماد ویژه معبد است؛. در حال حاضر تنها دو مجسمه وجود دارد. حالت نگاه كردن این مجسمه ها رو به پایین است و گاوها تصویر خود را در آب و آینه می بینند. دور تا دور بنا را دالان هایی مسقف فرا گرفته و به راحتی می توان دور آن چرخید. از دالان جنوبی فقط برای ورود به صحن معبد و اجرای مراسم استفاده می شد. طول دالان ها 22 متر و پهنای آنها 83/1 متر است. پهنای دالان جنوبی 90 سانتی متر است. شیب مجرا و نحوه تقسیم آب از مهندسی دقیقی برخوردار است و ابتدا آب قنات و سپس آب رودخانه وارد دالان ها و پس از آن به صحن مركزی هدایت می شد. بدون سقف بودن معبد موجب می شد تا بر اثر تابش نور آفتاب به چهار ضلع معبد، انعكاس منشوری پدید آید و نور در آب داخل معبد منعكس شود. در این حالت آب موجود مانند آینه صاف و صیقلی می شد و تصویر گاوهای نگهبان معبد در آن مشهود بود.

سایر تأسیسات

در شهر بیشاپور، غیر از خانه های مسكونی، و غیر از معبد آناهیتا، جایگاه نذورات و كاخ اختصاصی دیده می شود. حفاری های باستان شناسی برای به دست آوردن اطلاعات كامل تر هنوز در این شهر ادامه  دارد.

مجسمه و غار شاپور

در فاصله چهار كیلومتری شهر بیشاپور، در سینه كوه داخل تنگه، غار بزرگی وجود دارد كه در مدخل ورودی آن مجسمه عظیم شاپور اول ساسانی از ستون سنگی موجود در مدخل غار تراشیده شده است. این مجسمه از شاهكارهای هنری ساسانی است و با مهارت خاصی ساخته شده . ارتفاع مجسمه كه از سنگ یكپارچه ساخته شده ، به هفت متر می رسد. سر و بدن مجسمه به حالت اصلی باقی مانده و دست ها و پاهای آن شكسته است. این مجسمه كه به دلیل وزن زیاد واژگون شده بود، در سال 1336 در جایگاه اصلی نصب شد.

نقوش برجسته تنگ چوگان

در كنار ویرانه های شهر باستانی بیشابور، تنگه ای به نام « تنگ چوگان» وجود دارد كه در دو طرف آن گنجینه ای از نقش برجسته های متعدد در دل كوه باقی مانده است. این نقش ها همگی بیانگر نبردها و پیروزی های پادشاهان ساسانی است. از مجموعه ی شش نقش موجود در تنگه، دو نقش سمت راست و نقش اول سمت چپ، پیروزی شاپور اول را به تصویر كشیده است. سه نقش دیگر به ترتیب پیروزی بهرام دوم بر یاغیان عرب، تاجگذاری بهرام اول و پیروزی شاپور دوم بر مخالفان را نشان می دهد.

دشت ارجن . دشت ارزن . در سرزمين فارس نزديکي شيراز قرار دارد، زماني عضدالدوله براي صيد بدانجا رفته بودو متنبي (شاعر عرب ) را گفت که شعري درباره آنجا بگويد. متنبي قصيده اي سراييد که مصراع ذيل از آن است :
سقيا لدشت الارزن الطوال .
(از معجم البلدان ) (از برگزيده مشترک ياقوت ، ترجمه محمدِ پروين گنابادي ).
مرغزار دشت ارژن بر کنار بحيره ارژن است و بيشه اي است و معدن شير، طول آن ده فرسنگ در عرض يک فرسنگ. (از فارسنامه ابن البلخي ) (از نزهة القلوب ) .

ده مرکز دهستان دشت ارژن بخش کوهمره نودان شهرستان کازرون . سکنه آن 580تن . آب آن از چشمه معروف به چشمه سلمان . محصول آنجا غلات و حبوب است . (از فرهنگ جغرافيائي ايران ج 7).

برگرفته از آدرس :  http://www.mibosearch.com/

شیراز

باغ های شیراز به زیبایی و طراوت مشهور است. اما چند باغ  شیراز از جمله آثار تاریخی نیز محسوب می شود. از جمله :

باغ جهان نما در كنار دروازه قرآن كه ساختمان آن در دوره كریم خان زند مرمت و تجدید بنا شد، از تفرجگاه های شیراز است.

باغ دلگشا كه نزدیك آرامگاه سعدی قرار دارد، در دوره تیمور از باغ های مهم و تفریحی شیراز بود. قدمت این باغ به دوره ساسانی نسبت داده شده و ساختمان موجود در آن ، متعلق به دوره قاجاریه است. این باغ در اردیبهشت – فصل چیدن بهار نارنج – بسته است.

باغ عفیف آباد با وسعتی حدود 127000 متر مربع از زیباترین باغ های تاریخی شیراز است. این باغ در دوره صفویه از باغ های مهم و گردشگاه پادشاهان بود. در میان این باغ كه "گلشن" نیز نامیده می شود، عمارتی دو طبقه، آب نماها و زیرزمین وجود دارد.

باغ ارم كه بنا و سردر آن از دوره قاجاریه به جای مانده، زیباترین باغ شیراز است. گل های زینتی و گونه های متنوع گیاهی موجود در این باغ ، آن را به باغ گیاه شناسی دانشگاه شیراز بدل ساخته است. باغ تخت در شمال شهر شیراز و در دامنه كوه بابا كوهی قرار دارد. در این باغ عمارتی به همت "اتابك قراچه داغ " در سال 480هـ . ق بنا شد. در زمان آقا محمدخان قاجار نیز بنای جدیدی در این باغ ساخته شد. در این باغ تاریخی، اكنون پادگان نظامی مستقر است. سایر باغ های شیراز در غرب شهر در منطقه قصر دشت قرار دارد و حدود 50 كیلومتر از سطح شهر را در برگرفته است. رودخانه اعظم ، نهرمعالی آباد و قنات های متعدد، این باغ ها را مشروب می كند.

چاه مرتاض علی: بالای كوه هفت تن در سلسله جبال" چهل مقام"، در شمال شهر شیراز و در شرق گنبد عضد ( گهواره دید)، چاهی به ژرفای سه متر با دو آب انبار و ساختمانی شامل چند اتاق وجود دارد كه محل ریاضت و عبادت صوفیه و عرفا بود.

پارك قلعه بندر: بر فراز كوه قلعه بندر در محله سعدی ، پارك جنگلی به مساحت 10 هكتار وجود دارد كه از آنجا منظره زیبای شیراز دیده می شود.

چشمه جوشك: این چشمه در محدوده شمال غربی شیراز، در كنار روستای " قصرقمشه" قرار دارد. این چشمه بزرگ، سرچشمه رودخانه اعظم است كه باغ های تمام روستاهای مسیر خود مانند قصر قمشه ، منصورآباد و قصر دشت و ... را آبیاری می كند. مظهر چشمه جوشك و كناره های رودخانه ، گردشگاه مفرحی است.

منطقه بَمو: منطقه بمو در برابر كوه بمو، در 19 كیلومتری شیراز و درست مقابل تنگه الله اكبر، در جاده  شیراز- آباده واقع است. منطقه بمو دارای گونه های نادر جانوران به ویژه آهو و گونه های مختلف گیاهی است. این منطقه حفاظت شده چشم انداز زیبایی دارد. در این پارك چشمه بیدی، چشمه صادقی، چشمه فیلی، چشمه گردو و چشمه چنار با آب صاف و گوارا در دره های زیبا جریان دارند. دو قنات ركن آباد و آب زنگی در همین منطقه قرار دارند.

روستای قلات: در جاده شیراز- سپیدان، روستای ییلاقی قلات با خانه ها، باغ ها و چشمه های زیبا در دامنه كوه واقع است.

پیربناب: پیربناب كه در زبان محاوره " پیربنو" نامیده می شود، چشمه بسیار بزرگی در 15 كیلومتری جنوب شیراز است. در اطراف این چشمه محیط با صفایی با درختان چنار وجود دارد كه دشت برابر خود را سیراب می كند. آرامگاه مخروبه ای نیز در كنار چشمه وجود دارد كه معروف به " شیخ اقطع " است.

سبزپوشان: در فاصله چهار كیلومتری پیربناب ، كوه سبزپوشان قرار دارد. غاری زیبا در این كوه وجود دارد كه بقعه متبركه یكی از امامزادگان را در دل خود جای داده است.

آبشار كوهمره سرخی: در جاده شیراز- كازرون، به فاصله 50 كیلومتر، جاده كوهمره سرخی جدا می شود. با گذر از چند روستا، منطقه ای پدیدار می شود كه دارای آبشارهای كوچك متعدد و جنگل طبیعی كم درختی است.

دریاچه مهارلو: اطراف دریاچه مهارلو نقاط بسیار زیبا و دیدنی پدید آمده كه مردم بسیاری را به خود جلب می كند.

4 آب معدنی دریاچه در روستای مهارلو، برای بیماری های پوستی مفید است.

آب ركن آباد: در 12 كیلومتری شمال شیراز، سرچشمه این آب قرار دارد كه در سال 338هـ. ق توسط ركن الدوله دیلمی احداث شد. آب ركن آباد ضمن آبیاری روستای اكبرآباد ، از دروازه قرآن وارد شیراز می شد و محلات متعدد از جمله هفت تنان ، چهل تنان و حافظیه را مشروب می كرد.

برم دلك: تالاب زیبایی در 4 كیلومتری روستای برم دلك است.

دریاچه دشت ارژن: دریاچه ای است با آب شیرین و با فضای سبز. روستای دشت ارژن و چشمه سلمان در56 كیلومتری جاده شیراز- كازرون قرار دارد. این دریاچه زیستگاه پرندگان مهاجر است.

تفرجگاه میان كتل: در فاصله 20 كیلومتری دریاچه دشت ارژن، با چشم اندازی زیبا، محل نگه داری گونه های نایاب گوزن زرد است.

اطراف رودخانه قره آغاج: به ویژه اطراف بند بهمن نزدیك شهر كوار در 45 كیلومتری شیراز ، منطقه ای زیبا و خرم است. چشمه خارگان نیز با جنگل بلوط زیبا در مجاورت این رودخانه واقع است.

علاوه بر این نقاط ، در شهرستان شیراز چشمه های فیل، رچی، سلیمانی، خارگان و تفرجگاه چاه محكی و دشت خضر، دیدنی است

 برگرفته از سایت :  http://www.tebyan.net/index.aspx?pid=9061

تورهای غیر انتفاعی موسسه را با کلیک بر روی لینک زیر ببینید :

 تورهای ارزان قیمت

مدتی پیش که با دوستانم به دره‌ی «اوسودوک» (در اولین یادداشت همین وبلاگ توضیحات کاملی پیرامون این دره داده شده است) رفتیم، دوست راهنمایی که با ما آمده بود مسیر منتهی به روستای «پوسکان» را که از روی کوه می‌گذشت نشانم داد. مدت‌ها بود که دوست داشتم به این روستای تاریخی سری بزنم و مخصوصاً قلعه‌ی این روستا را که کتاب هم در مورد آن چاپ شده است از نزدیک ببینم. این بود که تصمیم گرفتم به پوسکان بروم. از کازرون حرکت کرده، پس از عبور از روستاهای «مهرنجان» و «مشتان» به «بوعلی» رسیدم. جاده‌ای را که به پشت تپه و مسیری که دوست راهنمایم در دره‌ی اوسودوک نشان داده بود پی گرفته و به روستایی به نام «علی‌آباد دوتو» رسیدم. از اهالی سراغ روستای پوسکان را گرفتم. تمامی آنها مسیری یکسان را در دل کوه نشان دادند و گفتند که اگر پیاده هستی از این مسیر باید بروی ولی اگر وسیله‌ی نقلیه داری می‌توانی به روستای «بالاده» رفته، از آنجا به روستای «دادین» و پس از آن به «پوسکان» بروی. مسیری که از کازرون با ماشین باید طی شود تا به این روستا رسید بین 2 تا 3 ساعت طول خواهد کشید.

مسیری که اهالی روستا در کوه به من نشان داده بودند را مقصد قرار داده و پس از عبور از مزارع به کوهپایه رسیدم. مسیر در کنار پرتگاهی در دل کوه و در مجاورت ایستگاه خط انتقال لوله‌ی گاز قرار داشت. نکته‌ی بسیار جالب توجهی که در این میان توجه مرا به خود جلب کرد، وجود راهی ساخته شده توسط انسان به صورت پیچ‌هایی بود که صعود را با حداقل مشکل ممکن می‌ساخت و تا میانه‌های کوه ادامه داشت. پس از کوهنوردی 45 دقیقه‌ای توانستم به بالای کوه برسم. پشت سر من (مسیری که طی کرده بودم) دامنه‌ای زیبا و نیمه ملایم کوه بود که به دشت کازرون ختم می‌شد و از آنجا می‌شد به راحتی شهرستان کازرون، چندین روستای آن و دریاچه‌ی زیبای پریشان را دید و در روبرو صحنه‌ای نادر و بسیار جذاب خلق شده بود. روستای پوسکان درست در میان دایره‌ای از کوه‌ها قرار داشت و در اطراف آن مزارعی بود که با پرچین از یکدیگر جدا شده بودند. بافت خانه‌ها و منطقه اینطور می‌نمودکه سال‌هاست کسی به این روستا حتی نزدیک هم نشده. تنها یک جاده خاکی از دل این روستا بیرون می‌آمد و در دل کوه‌های مقابل محود می‌شد.

اهالی روستای «علی‌آباد دوتو» گفته بودند وقتی به بالای کوه می‌رسی تنها یک مسیر مارلو برای پایین رفتن وجود دارد و درختی را به من نشان دادند و گفتند مسیر دستیابی در کنار آن درخت قرار دارد. شیب کوه در پشت آن (یعنی در قسمتی که بایستی پایین رفت تا به پوسکان رسید) تقریباً به صورت عمود دیده می‌شد. حدود 20 دقیقه در بالای کوه به دنبال مسیری برای پایین رفتن گشتم ولی نتوانستم مسیری را که گفته بودند پیدا کنم. با منظره روستای زیبای پوسکان خداحافظی کرده و به طرف «علی‌آباد دوتو» برگشتم. پس از بازگشت با اهالی در این مورد بیشتر صحبت کردم و با مشخصات دقیقتری که دادند دقیقاً متوجه محل قرار گیری مسیر شدم. در راه بازگشت هم متوجه شدم اگر از روستای «سیف‌آباد» آمده بودم زودتر به «علی‌آباد دوتو» می‌رسیدم.

در سفر بعدی‌ام به این روستای تاریخی (پوسکان) جزئیات بیشتری از بافت و آثار آن شرح خواهم داد.

تورهای غیر انتفاعی موسسه را با کلیک بر روی لینک زیر ببینید :

 تورهای ارزان قیمت

همیشه چهره‌های آشنا، صداهای آشنا، تصاویر آشنا و یا حتی رنگ‌های آشنا، صمیمتی خاص و احساس آرامش شگفت‌انگیزی را به مخاطب تقدیم می‌کنند. ممکن است سال‌ها از صمیمی‌ترین دوستان خود دور بوده باشید و یکباره با شنیدن ریتم خاصی از صدای وی تمامی خاطرات شیرین و لحظات دوست‌داشتنی که با یکدیگر داشته‌اید را به خاطر بیاورید و یا ممکن است پس از مدت‌ها غوطه‌وری در روزمرگی بطور تصادفی از کوچه‌ای که شبیه کوچه‌ی كودكيتان است عبور کنید و صدای آهنگی که از رادیو پخش می‌شود شما را به ابتدای کودکیتان و پاهای برهنه‌ای که با آنها تقریباً تمام کوچه پس کوچه‌های محله‌تان را گشته‌اید ببرد. یکی از عناصری که حجم عظیمی از خاطرات را می‌تواند بخاطرمان بیاورد «بو» يا همان رايحه است. ایرانیانی که سال‌ها از وطن دور بوده‌اند همواره از بوی خاص وطن یاد می‌کنند و یا بوی خاک نمناکی که برای اکثر ما یادآور روزهایی فراموش شده است.

در این میان مطمئناً برای کازرونی‌ها یکی از بوهای خاطره انگیز بوی بهار نارنج خیابان‌های کازرون است. عطری که همیشه با نزدیک شدن به نوروز زمینه‌ی زندگی شده و نشاط عجیبی به انسان می‌دهد. یکی از درختانی که همواره در شهرسبز کازرون به وفور یافت می‌شود نارنج است و در این راستا نام «باغ‌نظر» با پیشینه‌ی تاریخی بالغ بر 250 سال در کازرون با نام نارنج و بهارنارنج همراه می‌شود. با نزدیک شدن به نوروز و شکوفه دادن درختان نارنجی که در اکثر خیابان‌های کازرون وجود دارد تصمیم گرفتم این یادداشت را در مورد باغ نظر تاریخی کازرون که هنوز پر از درختان نارنج است اختصاص دهم. به همین منظور نیز بخشی از مقاله‌ی «طایفه‌ی افشار کازرون» که در کتاب کازرونیه (دفتر اول، انتشارات کازرونیه، 1381) و به قلم مرحوم محمدمهدی مظلوم‌زاده نوشته شده است را بیاورم.

نکته‌ای که بایستی به این متن اضافه کنم این است که باغ‌نظر اکنون تقریباً در جوار بخش مرکزی شهرستان کازرون و در خیابان حافظ‌شمالی قرار دارد.

خواجه علی‌قلی‌خان‌افشار در سال 1150 هجری قمری، در جنوب غربی شهر کازرون و به فاصله‌ی کمی از شهر، باغی احداث کرد که چون تاریخ آن با کلمه‌ی «نظر» مطابقت داشت، به «باغ‌نظر» موسوم و معروف گردید.

باغ نظر به واسطه‌ی زیبایی و خرمی‌اش در فصول سال، محل استراحت و پذیرایی و خوابگاه بسیاری از شاهان و شاه‌زادگان و حکام و بزرگان و دیگر رجال ایران و فارس و کشورهای خارجی بوده است که به محض ورود به کازرون، به باغ نظر وارد می‌شده‌اند و به همین جهت این باغ خاطرات تاریخی زیادی دارد.

باغ نظر دارای چهار خیابان است که در یک تقاطع به صورت چهارراه، همدیگر را قطع می‌کنند. طول خیابان بزرگ حدود 208 متر و طول خیابان کوچک‌تر حدود 135 متر می‌باشد. در حواشی خیابان‌های مزبور درخت نارنج زیادی به ردیف غرس شده که بر زیبایی باغ افزوده است. مساحت باغ‌نظر را نیز 5/3 تا 5 هکتار نوشته‌اند و درختان آن عموماً مرکبات به خصوص درخت نارنج، بکرایی (لیموی تلخ)، انار و خرما است.

مرحوم فرصت‌الدوله‌ی شیرازی (1271/1339ق) در کتاب «آثارعجم» درباره‌ی این باغ می‌نویسد:

«باغ نظر کازرون مشهور آفاق است و این فقیر سه روز و سه شب در آن باغ مسکن داشتم و از درخت‌های نارنجش محصوظ بودم.» و در جای دیگر می‌نویسد:

«و قریب به شهر باغی است مسمی به باغ‌نظر به غایت دلگشا و به نهایت جان‌افزا. اشجار آن تمام نارنج‌های بلند قامت قوی‌پیکر است که کمتر در فارس درخت نارنج بدان جثه و تنه دیده می‌شود.»

مرحوم صدرالسادات کازرونی در کتاب «آثارالرضا» درباره‌ی این باغ و باغ‌های دیگر کازرون می‌نویسد:

«درختان خوب و مرغوب با اسلوب، از پنجاه (یا 150؟ ) سال قبل تا امروز و به ردیف غرس شده و رده بسته که چشم روزگار در مملکت ایران مانند نارنجستان کازرون، باغ و نارنجستانی ندیده.»

مرحوم محمدحسین رکن‌زاده «آدمیت» در کتاب «فارس و جنگ بین‌الملل» درباره‌ی پیدایش این باغ در سال 1338 هجری قمری می‌نویسد:

«باغ‌نظر، از باغ‌های قدیم و نشاط‌انگیز کازرون است که به داشتن درخت‌های نارنج کهن‌سال در تمام فارس شهرتی بسزا دارد و از تفرج‌گاه اهل ذوق و معرفت می‌باشد. نگارنده در سال 1338 هجری قمری، شبی را در آن باغ به روز آورده و سحرگاهان از بوی دلاویز بهار نارنج محظوظ و مسرور گشته است.»

مرحوم سیدمحمدتقی مصطفوی هم در کتاب «اقلیم پارس» از این باغ اینگونه یاد می‌کند:

«باغ‌نظر، در خارج شهر و در جانب جنوبی شاه‌راه کازرون به بوشهر است که به واسطه‌ی دارا بودن درخت‌های نارنج بلند و کهن‌سال و تنومند معروف می‌باشد.»

مرحوم علی‌نقی بهروزی کازرونی درباره‌ی باغ‌نظر کازرون مقالات متعدد و مفصلی در نشریات تهران و شیراز به چاپ رسانیده است؛ از جمله مقالات «باغ‌نظر کازرون» مندرج در مجله‌ی تغما (سال 28 شماره‌ی 9) و روزنامه‌ی پارس (شماره‌ی 4286-28/4/1358). آن مرحوم در یکی از مقالاتش می‌نویسد:

«حاج علی‌قلی‌خان افشارکازرونی در سال 1207 هجری قمری باغ‌نظر و رقبات دیگری شامل پنج قطعه زمین، چهارمزرعه، چهارآسیاب و شش قنات را وقف کرد و تولیت آنها را به خواجه رضاقلی‌خان، فرزند خواجه حسن‌علی افشار محول داشته است.»

فضلای ارجمند و محققان دانشمند آقایان محمدجواد بهروزی، منوچهر مظفریان، علی‌اکبر عبدالهی و دیگران نیز مطالب ارزشمندی درباره‌ی باغ‌نظر کازرون در کتاب «شهرسبز» (ص45)، رساله‌ی «جغرافیای کازرون» (ص7) و روزنامه‌ی اطلاعات 27 (مقاله‌ی باغستان‌های فارس، دریچه‌های بهشت) نوشته و چاپ کرده‌اند که در خور اهمیت وافر است.

در کنار درب ورودی و قدیمی باغ‌نظر گودال عمیقی بود که در سال 1310 هجری قمری به وسیله‌ی حسین‌قلی‌خان «نظام‌السلطنه» احداث شده و ماده‌ی تاریخ آن، اثر شیخ محمدخان ایزدی‌کازرونی، روی یک قطعه سنگ مرمر و بر پیشانی باغ نصب گردیده بود.

این گودال عمیق از آب قنات پر می‌شد و به صورت دریاچه‌ی مصنوعی نسبتاً کوچکی در آمده بود و خیلی زیبا و تماشایی بود. این برکه بعدها خشک و بی‌مصرف ماند که به «گود باغ‌نظر» معروف بود و در سال‌های اخیر از آوار پر شده و روی آن بناهای مسکونی ساخته شده است. در سمت راست درب چوبی سابق باغ نیز آب انباری بود که بعد از خشک شدن برکه‌ی مزبور بنا شده بود و در تعمیرات و تغییرات جدید باغ آب انبار مذکور هم از میان رفته است.

تورهای غیر انتفاعی موسسه را با کلیک بر روی لینک زیر ببینید :

 تورهای ارزان قیمت

روستاي دوان در دوازده كيلومتري شمال كازرون و در دامنه‌ي كوهي از رشته كوه‌هاي زاگرس قرار دارد. آب و هواي معتدل، وجود تاكستان‌هاي بسيار و گويش كهن فارسي از ويژگي‌هاي اين روستاست. پيرامون قدمت تاريخي اين روستا (چه پيش از اسلام و به خصوص در زمان ساسانيان و چه پس از آن) مقالات زيادي ارائه شده است. وجود گورستان‌هاي متعدد، ته ستون‌ها، يك بناي احتمالاً ساساني در داخل روستا، كتيبه‌هايي به خط كوفي و قلعه‌ي دختر اين روستا جزء اسناد تاريخي آن محسوب مي‌شوند. تقريباً در اكثر كتاب‌هايي كه پيرامون جغرافيا و تاريخ كلي شهرستان كازرون منتشر شده نامي از اين روستا آمده است. كتاب "فرهنگ گويش دواني" تاليف عبدالنبي سلامي (نشرآثار) و مقاله‌ي "كتيبه‌هاي كوفي كازرون" نوشته عماالدين شيخ‌الحكمايي، در كتاب كازرونيه (دفتر اول) ـ نشر كازرونيه، از منابعي هستند كه به طور خاص به فرهنگ و تاريخ روستاي دوان پرداخته‌اند.

بنايي كه كمتر در متون منتشر شده از آن نام برده شده و حتي عليرغم تمامي شايستگيش از ثبت در فهرست آثار ملي ايران نيز باز مانده است، در ارتفاعات بالاي كوه‌هاي دوان واقع شده و به "قلعه‌ي دختر" معروف مي‌باشد. اين بنا بر روي يكي از ارتفاعات بلند رشته كوه‌هاي شمالي كازرون و مشرف به دشت وسيع اين شهرستان واقع شده است. بيان دقيق قدمت آن نيازمند حضور كارشناسان ميراث‌فرهنگي و حفاري دقيق منطقه است، اما با در نظر گرفتن شواهد حداقلي كه از مدفون شدن در خاك در امان مانده‌اند (مانند ديواره‌هاي دور قلعه، خورده سفال‌هاي درون آن، ديواره‌ها و نوع بناهاي ساخته شده درون قلعه، ملات به كار رفته در بنا و...) مي‌توان فرض اوليه را بر ساساني بودن آن قرار داد. (بيان قدمت و كاربري دقيق اين قلعه منوط به پژوهش و كاوش كارشناسان و متخصصين حوضه‌ي ميراث‌فرهنگي مي‌باشد.) عدم توجه حفاظتي و علمي (نبود يا پايين بودن مطالعه پيرامون آن) بعلاوه كاوش‌هاي غيرمجاز منجر به وارد آمدن صدمات فراواني به اين قلعه‌ي تاريخي شده است.

وجه تسميه دختر جهت نامگذاري قلعه‌هاي دختر:

يكي از نظريه‌هايي كه پيرامون نامگذاري قلعه‌هاي دختر در ايران مطرح مي‌شود، مربوط به ديد فرهنگي ايرانيان به دخترهاست. همانطور كه مي‌دانيم دختر در فرهنگ ايراني به عنوان موجودي بكر و دست‌نيافتني قلمداد مي‌شود. قلعه و يا دژهايي را هم كه بر روي كوه‌ها و يا تپه‌ها بنا شده و دسترسي به آنها به هر نحو با مشكل امكانپذير بوده به نام قلعه‌ي دختر نامگذاري مي‌شده‌ است.

نظريه‌هاي مختلف ديگري نيز پيرامون نامگذاري اين اماكن به نام دختر وجود دارد كه اگر فرصتي بود در بخشي ديگر به آنها نيز خواهم پرداخت.

مسيردستيابي:

از روستاي دوان راه‌هاي متعددي جهت دسترسي به ارتفاعات بالاي كوه‌هاي آن وجود دارد. يكي از اين راه‌ها كه در قسمت شرقي آن واقع شده است، مسيري مارلو است كه از ميان تاكستان‌هاي معروف اين روستا عبور كرده و پس از طي مسيري حدوداً سه ساعته شما را به قلعه‌ي زيباي دختر روستاي دوان مي‌رساند.

تورهای غیر انتفاعی موسسه را با کلیک بر روی لینک زیر ببینید :

 تورهای ارزان قیمت

مدتي پيش همراه با دوست عزيزم نويد شكروي براي تهيه‌ي تصاويري از كاروانسراي «ميان‌كتل» به اين بناي تاريخي و گمنام كازرون رفتيم. مدتي است نويد تحقيقاتي را در مورد بنا و پيشينه‌ي تاريخي اين كارونسرا انجام مي‌دهد. آنچه كه در ادامه مي‌آيد متني است كه ايشان براي معرفي «كاروانسراي ميان‌كتل» در اين وبلاگ ارائه دادند:

در 35كيلومتري شهرستان كازرون و در منطقه «دشت‌برم» پس از ورود به روستايي با همين نام و حركت به سوي «كتل‌پيرزن» با طي مسافتي حدوداً 5كيلومتر به بقاياي كاروانسرايي زيبا به نام «ميان‌كتل» مي‌رسيم كه در بين مردم به كاروانسراي «شاه‌عباسي» نيز معروف است. اين بنا از بقاياي آثار دوره‌ي قاجاري متأخر است و بر روي تپه‌اي مشرف به دشت سرسبز و زيباي برم، قرار گرفته است. كاروانسراي ميان‌كتل در مسير جاده قديم كازرون‌ـ‌شيراز قرار دارد كه از زمان نادرشاه افشار به علت رونق بندر بوشهر به عنوان يك بندر نظامي، بسيار مورد استفاده قرار مي‌گرفته است.

بنا داراي پلاني به شكل مستطيل و يا ذوزنقه با ابعادي متفاوت است كه در حدود 3500مترمربع وسعت دارد و از اين مقدار 2500مترمربع زيربناي اطاق‌ها و بخش‌هايي است كه در اطراق حياط مركزي آن قرار دارند. اين بنا به مانند بسياري از كاروانسراهاي كوهستاني ديگر به دليل ايجاد امنيت بالا تنها داراي يك در ورودي مي‌باشد كه در ضلع جنوبي آن قرار گرفته است. همچنين در قسمت جنوب‌غربي و در مجاور درب ورودي، برجك نگهباني وجود دارد كه مشرف به دشت بوده است.

بنا از لحاظ معماري به صورت چهارايواني با حياط مركزي ساخته شده است. در مركز اضلاع شرقي و غربي دو حجره‌ي بزرگ و همچنين 2حجره‌ي كوچك در هر دو سوي اين قسمت‌ها قرار دارد (داراي 2حجره‌ي كوچك و 2حجره‌ي بزرگ). در اضلاع شمالي و جنوبي نيز چهار حجره‌ي كوچك وجود دارد. اصطبل نگهداري احشام نيز در بخش جنوب‌غربي آن قرار دارد كه از طريق دالاني وسيع به محل درب ورودي مكان متصل مي‌شود. آب‌انبار اين بنا نيز در ضلع شمالي آن قرار دارد كه در اين قسمت نيز با حوضچه‌اي تمام سنگي برخورد مي‌كنيم.

در قسمت جنوب‌شرقي نيز مكاني قرار دارد كه ديواره‌هاي آن تماماً از سنگ مالون است و متأسفانه بخش‌هاي زيادي از آن فرو ريخته. از آنجا كه اين بخش داراي تزئينات و مصالح خاص خود بوده و همچنين ديدي بسيار زيبا نسبت به منطقه‌ي دشت‌برم داشته به احتمال زياد به عنوان بهارخواب مورد استفاده قرار مي‌گرفته است.

از نكات قابل توجه ديگر در اين كاروانسرا مي‌توان به استفاده از سنگ مارن (مالون) در نماي بيروني و داخلي و موارد تزييني بسياري همچون طاقچه‌هاي گچبري شده‌ي متعدد، ناودان‌هاي سنگي، سنگبري‌هاي تزييني، طاقچه‌هاي سنگي و... اشاره نمود. در بالاي در ورودي، سنگبري زيبايي به شكل نوع خاصي از «ترنج‌ايراني» نيز جلوه‌گر است.

كاروانسراي ميان‌كتل پانزدهمين اثر شهرستان كازرون بود كه در سال 1379 و با شماره‌ي 3668 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيد.

با تشکر ویژه از محسن عباسپور در کازرون از وبلاگ خاک پر گهر

تورهای غیر انتفاعی موسسه را با کلیک بر روی لینک زیر ببینید :

 تورهای ارزان قیمت

سميرم داراي زمستا نهاي سرد و طولاني ومرطوب وتابستانهاي معتدل وخنك و كوتاه مي با شد ؛ ا ين منطقه جزء هواي اِ ستپي سرد به حساب مي آ يد و حد أ كثر بار ند گي در شهر ستا ن در ماه هاي دي ، بهمن وحدأقل آن درماه هاي خرداد ، تير و مردا د صورت مي گيرد . ميزان با رند گي متوسط  سا لا نه د ر مناطق  شما لي 330 ميليمتر و در مناطق جنوبي 480 ميليمتر مي با شد .

رطوبت نسبي در طول ماه هاي مختلف بين 5/14 تا 80 در صد در نوسان بوده كه در د يماه به حدأكثر ودر خرداد ماه به حدأقل مي رسد.  زبان مردم سميرم فارسي است ولي اغلب آنان به دليل داد وستد ود يگر اختلاطها ي خا نوادگي با عشا ير كوچ رو و طوا يف كهكيلويه بو ير احمد و چها ر محال وواقع شدن شهرستان بين اين سه استان عده اي از مردم كه اكثريت آنان را روستائيان تشكيل مي د هند به زبان تركي ودَري نيز صحبت مي كنند . ا ز ا ها لي شهر نيز عده ا ي ا ز كَسبه كه با عشا ير د ا د وستد دارند به منظور تفهيم بيشتر مطا لب تركي صحبت مي كنند دراين شهر ستان وَجه تَسمَيه پاره ا ي از ا سامي از جنگل ها ي فراوان در اين مناطق شكل گرفته است واز جمله وَنَك بيان گر ون زياد (نوعي چو ب محكم) و چنار بلوط ا ست .چشمه هاي فرا وان ا ز كو هسا ران جاري هستند و با رش زياد  و برف ها ي سنگين بر دا منه و ارتفاعات ، باعث ايجاد پوشش گيا هي پا يا وفصلي همراه چمنز ارهاي خٌرَم گرد يده ود ر بعضي نقا ط ، منا طق د يد ني جالبي ر ا برا ي عموم به ا ر مغا ن آو رده ا ست .رود خانه ها ي ز يا د ي د ر سطح ا ين شهر ستا ن د ر شما ل غرب و جنوب جريا ن د ارند و تعدادي ا ز آن ها منابع خو بي برا ي كشا ورزان د ر شهر و د هات گرد يده- ا ند و تعد ا د ي نيز ا مر و ز هنو ز هم به كار گرفته مي شو ند . با توجه به مو قعيت جغرا فيائي  وا قليمي ا ين مناطق، ا ين رود خانه ها ي بزرگ عبارتند ا ز :  ما ر بر در جنوب كه درد هستانهاي پادناي عليا وسفلي جريان د ارد و با غات عظيم ميوه را به وجود آورده است. در غرب رودخانه هاي: كَندوان - ونك - رودخانه قلعه قدم كه در جبهه مياني جريان داشته ود هستان ونك را مشروب مي كنند ورودخانه شمس آباد ونك هم بدون ا ستفاده در ا ين منطقه به رود خٍرسا ن مي ر يزد وا ز آن جا به خليج فارس مي پيو ند د .

 در منطقه تنگ خشك بي بي سيدان كشتزار ها ي بر نج به وجود مي آيد و بهر حال طبق نقلي ا گر مقدار كل آب ا ين شهر 100% د ر نظر گرفته شود بيشتر ا ز 5% آن هم ا ستفا د ه نمي شو د ولي ز مينه ا ستفا ده  بكار گيري د ر ا ين مناطق فرا وان  ا ست كه تا  كنون توجهي بدان نشد ه ا ست  .  د ر كل همه آبها ي ا ين شهر ستا ن در نواحي غرب  و جنوب غربي به  هم مي پيو ند ند  و ر ود خٍر سان ر ا  به وجود مي- آ ورند ور ود خانه بزرگ خر سان پس ا ز طي مسير به رود خا نه بزرگ كارون مي- ر يزد  و سپس ر ا هي خليج فارس و د ر ياي عمان مي گردد.

منطقه سمير م در حوزه رسوبگذاراي زاگرس قرار گرفته  واز نظر مورفولوژي داراي روند عمومي شمال غرب-جنوب شرق مي باشد كه تحت تأثيرتكتونيك زاگرس با همان روند قرار گرفته است . بر جستگي ها ي مهم منطقه را اكثرا” سنگ هاي آهكي كرتاسه ،آسماري وگا هي نيز آ هكهاي د وره ا ئوسن تشكيل داده اند . دشتهاي منطقه اكثرا” ر سوبا ت رود خانه اي ،  ر سوبات دوران چهارم مي باشند .بعضي از دشتهاي بزرگ حوزه مانندد شت مهر گرد (وردشت) در ساختمان ناود يس واقع شده كه سنگ كف آن از طبقات مارني ويا شيلي كرتاسه تشكيل گرديده است ،به طور كلي مي توان ا ز نظر جغرا فيائي منطقه رابه سه بخش تقسيم نمود:

1.   ارتفاعات حو زه هاي كو هستا ني

2.  تپه ماهو ر ها و كو هپا يه ها  

3.  د شت ها

ارتفاعات حوزه هاي كوهستاني خود به دو قسمت تقسيم مي شوند:

ا لف)  ا ر تفا عات جنوب  و جنوب غربي منطقه  :  سلسله جبال د ينار ،  ارتفاعات جنوب وجنوب غربي را تشكيل مي د هد  كه  مرتفع ترين قله آن دنا داراي 4444 متر ارتفاع ا ز سطح د ريا ست  . ا ين ا رتفاعات اكثرا” صخره سا ز با شيب زياد بوده  و به علت شرا يط آب وهوائي خا صي كه دار ند  پوشيده ا ز برف هستند كه خود يكي ا ز عوامل مهم در فرسا يش فيز يكي تشكيلات مي با شد .

ب‌)       ارتفا عات شما لي و مركزي منطقه : ارتفاعات شمال منطقه واكثرا” آ هكها ي د و ر ان سوم  به رنگ  نخود ي با  ضخا مت  متوسط  و با  فر سا يش و ا ر يزه ا ي مشخص مي شو ند .

ج)  تپه  ما هو ر ها و كو هپا يه ها  :د ا منه ارتفاعات منطقه را بيشتر تپه ما هو رها و كو هپا يه ها يي با ارتفاع متوسط و به طور پر ا كنده كه تماما” هما ن روند اصلي ارتفاعات را دارند و ا كثرا” ا ز ر سو بات و ا ر يزه ا ي فر سا يش يا فته ا ز ارتفاعات تشكيل شد ه ا ند  . كه ا ين تپه ما هو ر ها نسبت به فر سا يش حساس بود ه  و د ر بعضي نقاط  (سولَكان) فرسايش را به وجود آورده اند واكثرا” بدون پوشش گياهي يا با پو شش گيا هي كم مي با شند .

د)  د شت ها  :  به  طور  كلي د شت ها  را  رسو بات  د وران  چها رم و تر ا سها ي آ بر فتي و وواريزهاي د ا منه ا ي د رشت دانه ،  رسوبا ت مخروط ا فكنه و سيلا بها  و رسوبا ت  رو د خانه ا ي با دانه بند يها ي مختلف به وجود آ ورده ا ند . ضخا مت آ برفت در ا ين دشت ها كم و ا ز نظر آبها ي ز ير ز ميني چند ان غني نمي با شد . در بعضي نقاط ا ين دشتها به علت قرار گرفتن در د ا منه نا ود يس ها ، سنگ كف آن ها بالا بوده ، سفره ها ي سطحي قابل توجهي ر ا به وجود آ ورد ه ا ند وا كثرا” د ر ا ين مناطق ر و يشگا ه هائي به صورت مرغزار در آ مد ه كه محل منا سبي برا ي چر ا ي ا حشام مي با شند . مهمتر ين د شت ها ي شهر ستا ن به قرار ذ يل هستند  :

  1.            د شت قبر كيخا                                       4.      دشت مهر گرد (وَرد شت)

 2.            د شت حنا                                               5.      دشت قو ر تَپَسي

 3.           دشت سمير م 

موقعيت شهرستان سميرم

ويژگيهاي طبيعي - اين شهرستان در165 كيلومتري جنوب اصفهان ،ميان استانهاي فارس ، كهگيلويه وبويراحمدوچهارمحال وبختياري واقع شده است ومساحت آن در 5/5297 كيلومتر مربع است ومنطقه أي كوهستاني است . مهمترين ارتفاعات آن رشته كوههاي دينار(قله دنا) است كه درمرزاستان اصفهان وكهگيلويه وبويراحمدواقع شده است .

شهرستان سميرم داراي آب وهواي كوهستاني بازمستانهاي سردوپربرف وتابستانهاي خشك ومعتدل است . پوشش گياهي اين منطقه متنوع است وبيشترشامل استپهاي كوهي وچمنزارودرختان جنگلي است وبااينكه براثربي احتياطي وقطع بي رويه ازبين رفته اند، هنوزهم ازمهمترين مراتع جهت پرورش دام بحساب مي آيند. دوچشمه معروف دراين شهرجريان دارد،به نامهاي چشمه خوانساروچشمه خانعلي كه داراي آبي گواراوزلال مي باشند. رودخانه هاي معروف سميرم ، عبارتنداز:ماربر،ونك ،شمس آبادوحناكه همگي سرانجام ويكجابه رودخرسان ملحق مي شوند.

ازمناظرديدني اين منطقه آبشارمعروف آن است وهمچنين تخت سليمان ،آب ملخ ، دهات پادنا وديگرديدگاههاي طبيعي كوهستاني رامي توان نام برد.

ويژگيهاي انساني - درباره وجه تسميه سميرم مطالب مختلفي نقل شده است ازهمه معروفترگويند بعلت آب وهواي سردبه اين منطقه سميران گفته اند(زميران ) كه بعدهابه سميرم تبديل شده وبمعناي سردسيراست . جمعيت اين شهرستان درسرشماري سال 1370 ، 85000 نفربوده است . اين شهرستان ازدوبخش مركزي وپادناتشكيل شده است . ايل قشقائي كه ازتيره هاي مختلفي تشكيل شده اند، درهنگام ييلاق به اين منطقه آمده وبامردم ارتباط ودادوستد دارند.

ويژگيهاي اقتصادي -  60درصد مردم به كارهاي كشاورزي ودامپروري اشتغال دارند. موقعيت كوهستاني وآب وهواي معتدل موجب گسترش باغهاي سيب گرديده كه همه ساله مقدارفراواني به خارج ازاين منطقه صادرمي گردد. بعلت زمينهاي حاصلخيزوآب كافي ،محصولاتي نظيرگندم ، جو ، چغندرقندوگياهان علوفه أي وحبوبات هم بدست مي آيد،اين شهرستان متاسفانه ازلحاظ صنعت فقيراست ، هرچندكه ازلحاظ مواداوليه ازامكانات بالقوه أي برخوردار مي باشد، معادن خاك نسوز پشته وخاك گچ ازمعادن اين شهرستان است . صنايع دستي كارگاهي اين شهرستان ، مانند قاليبافي ،گليم وجاجيم بافي شهرت دارد.

راهها-  با وجود اهميت اين منطقه كه درميان سه استان وبرسرراه عشاير قرارگرفته است ، ليكن تاكنون راههاي آن چندان توسعه نيافته است . هرچندپس ازانقلاب گسترش راههاابعاد وسيعتري يافته ،اما كافي بنظرنمي رسد. هم اكنون مهمترين جاده ارتباطي آن به قمشه ازشمال وبويراحمد وبهبهان ازجنوب است كه بتازگي احداث شده است .

تورهای غیر انتفاعی موسسه را با کلیک بر روی لینک زیر ببینید :

 تورهای ارزان قیمت