جاذبه های گردشگری

:انگار بهار امسال روي ديگري را از منطقه حفاظت شده توران به تصوير کشيده است. سرسبزي و طراوت بي مانند بهار در اين منطقه هيجان بي وصفي را در حيات وحش و طبيعت منطقه به همراه داشته و منطقه حفاظت شده توران را که از نظر وسعت بزرگترين منطقه تحت حفاظت دنيا پس از منطقه حفاظت شده سرنگيتي در آفريقاست ، طراوت و تازگي دوباره اي بخشيده است. بارندگي هاي اخير سرسبزي منحصر به فردي را براي اين منطقه به همراه داشته و حيات وحش را که فصل زايمان را سپري مي کند با لبخندي داغ همراهي خواهد کرد. مجموعه حفاظت شده توران ، منطقه منحصر به فردي از ذخيره گاه زيست کره است که در استان سمنان واقع شده است. وسعت و طبيعت بي نظير منطقه ، تنوع زيستي و تنوع گياهي در اين بخش از خاک ايران تحسين هر بيننده اي را برمي انگيزد و مجموعه ارزشمندي را به لحاظ آموزشي ، علمي ، پژوهشي ، گردشگري و گنجينه اي ژنتيکي به وجود آورده است. کارشناسان محيط زيست معتقدند بارندگي هاي امسال شرايط منحصر به فردي را در منطقه حفاظت شده توران به وجود آورده است و از آنجا که حيات وحش در فصل زايمان به سر مي برد، قطعا دو قلوزايي ، سه قلوزايي و ماده زايي در حيات وحش مشاهده خواهد شد ، چرا که حيوانات در سالي که پوشش گياهي خوب و آب و علف کافي باشد، به سمت ماده زايي و زايمان پيش مي روند و جمعيت آنها افزايش مي يابد. بررسي ها نشان مي دهد اگر فصل زاد و ولد حيوانات خوب نباشد، حتي اگر حيوان سه قلو هم بزايد، به دليل ضعيف بودن نمي تواند هر 3 حيوان را شير بدهد و در بيشتر موارد تنها يکي زنده مي ماند. اما کارشناسان معتقدند در شرايط کنوني فصل بهار در اين منطقه امسال قطعا دوقلوزايي و ماده زايي و افزايش جمعيت بسيار خوبي خواهيم داشت. مجموعه حفاظت شده توران شامل 3 بخش منطقه حفاظت شده ، پناهگاه حيات وحش و پارک ملي است. اولين مصوبه شوراي عالي حفاظت محيط زيست درخصوص اين منطقه در سال 1351 و در مصوبه شماره 35 بوده است که اين منطقه را به عنوان منطقه حفاظت شده اعلام کرد. پس از آن در سال 1355 مصوبه شماره 75 شوراي عالي حفاظت محيط زيست اين منطقه را به 2 بخش پناهگاه حيات وحش و منطقه حفاظت شده تقسيم کرد. پارک ملي و اثر طبيعي ملي داراي درجه حفاظتي يکساني هستند و ورود به اين محدوده ممنوع و مستلزم کسب اجازه از سازمان حفاظت محيط زيست بوده و هر گونه فعاليت انساني در اين دو سطح حفاظتي ممنوع است. توران منطقه منحصر به فردي از ذخيره گاه زيست کره است که در استان سمنان واقع شده است در پناهگاه حيات وحش و منطقه حفاظت شده نيز تنها با مجوز سازمان حفاظت محيط زيست بخشي از فعاليت هاي انساني قابل انجام است. اين دو منطقه که از نظر سطح حفاظتي در يک درجه بندي هستند داراي منابع غني حيات وحش در بخش پناهگاه حيات وحش و قابليت هاي ژئوپارک ، خصوصيات زمين شناسي ، چشمه ها، منابع آبي و رودخانه ها در بخش منطقه حفاظت شده است که بايد تحت حفاظت قرار گيرند. از آنجا که در اين منطقه نياز به انجام بخشي از امور بهره برداري انسان ساخت نظير معادن بود، مصوبه سال 1355 شوراي عالي محيط زيست ، هر گونه فعاليت انساني را در پناهگاه حيات وحش ممنوع اعلام کرد و بخشي از فعاليت هايي که داراي اثرات مخرب زيست محيطي کمتري بوده را در منطقه حفاظت شده مشخص کرد. پس از آن در سال 1381 ، براساس ارتقا بخشي پناهگاه حيات وحش که هسته مرکزي و امن ترين زيستگاه هاي منطقه را در خود جاي داده است به پارک ملي تبديل شد تا به بهترين نحو حيات وحش و منابع طبيعي تحت حفاظت قرار گيرد. تنوع زيستي در منطقه تحت حفاظت توران مديرکل دفتر زيستگاه ها و امور مناطق سازمان حفاظت محيط زيست گفت: منطقه حفاظت شده توران در سال 1975 ميلادي به دبيرخانه برنامه انسان و کره مسکون سازمان ملل با عنوان (Manand Biospher) به عنوان يکي از 9 ذخيره گاه جمهوري اسلامي معرفي شد. مهندس امير عبدوس افزود: ايران در آن سال 9 ذخيره گاه به اين برنامه معرفي کرد که مجموعه مورد حفاظت توران بزرگترين مجموعه حفاظتي است ؛ چرا که اين منطقه با وسعت يک ميليون و 450 هزار هکتار، بزرگترين منطقه مورد حفاظت محيط زيست دنيا پس از منطقه سرنگيتي در آفريقاست. وي با اشاره به اين که مجموعه حفاظت شده توران ميزبان بسياري از گونه هاي نادر جانوري و گياهي است ، افزود: اين منطقه داراي منابع غني تنوع زيستي است و مهمترين و شاخص ترين گونه منطقه يوزپلنگ آسيايي است که به عنوان نماد حيات وحش کشور انتخاب شده است ؛ چرا که هر کشوري يکي از گونه هاي حيات وحش خود را به عنوان نماد برگزيده است که در اين ميان مي توان به ببر بنگال در هندوستان ، پانداي سفيد در چين و قوچ مارکوپولو در مغولستان اشاره کرد. وي ادامه داد: يوزپلنگ آسيايي در راس هرم اکولوژيک کشور قرار دارد و نقش کليدي آن در تامين غذاي گوشتخوران کوچک تر انکارناپذير است. اين گونه در تمام دنيا تنها در ايران باقي مانده است و ايران هم تنها در مناطق محدودي از استان هاي مرکزي کشور مانند منطقه توران پذيراي اين حيوان است که متاسفانه اين گونه ارزشمند هم اکنون در معرض انقراض است. هم اکنون طرحهاي بين المللي با همکاري GEF و سازمان حفاظت محيط زيست در استان سمنان و يزد در حال اجرا براي حفاظت از نسل اين گونه است. در ميان گربه سانان ، پس از يوزپلنگ اين منطقه داراي گونه هاي باارزش ديگري نظير گورخر، پلنگ ، کاراکال ، گربه وحشي و گربه شني است که متاسفانه اين گونه ها در معرض تهديد هستند. مديرکل دفتر زيستگاه ها و امور مناطق سازمان محيط زيست با اشاره به آخرين وضعيت گورخر آسيايي که در اين منطقه زيست مي کند، گفت: گورخر آسيايي نيز هم اکنون در معرض خطر انقراض است. اين گونه در ايران و آسياي ميانه وجود دارد که گورخر ايراني يک زيرگونه از گورخر آسيايي است. به گفته وي ، تفاوت هاي اين گونه با نوع آسياي ميانه آن است که گورخر ايراني هر 2 سال يک بار و عموما تک قلو زايمان مي کند و از اين رو در معرض خطر قرار دارد، اما گورخر آسيايي سالي يک بار زايمان مي کند. اين گونه در ايران منحصر به توران در استان سمنان و بهرام گور در استان فارس است. پرنده زاغ بور ، گونه اي منحصر به فرد پرنده زاغ بور نوعي گونه باارزش و منحصر به فرد از پرندگان و تنها پرنده آندميک ايران است. اين پرنده را اروپايي ها به پرنده ميليون دلاري مي شناسند؛ چراکه براي ديدنش تنها بايد به ايران سفر کرده و هزينه کنند. اين پرنده داراي پراکنش خوبي در ايران است ؛ اما موفقيت ديدن اين پرنده در مجموعه حفاظت شده توران 90درصد است. تنوع گونه هاي گياهي در منطقه تحت حفاظت توران مجموعه اي از نادرترين و کمياب ترين گونه هاي گياهي در مجموعه تحت حفاظت توران وجود دارد که باريجه ، وشق ، سالسولا، ابرقوسين ، در منه ، انواع گون و گز از جمله گونه هاي گياهي را در منطقه شامل مي شود. منطقه حفاظت شده توران معرف يکي از 4 ناحيه کلان رويشي است. ناحيه کلان رويشي هيرکاني ، ناحيه کلان رويشي ايران توراني ، ناحيه کلان رويشي زاگرس و ناحيه کلان رويشي خليج عماني ، 4 ناحيه کلان رويشي را شامل مي شود. ناحيه رويشي ايراني توراني بزرگترين ناحيه کلان رويشي ايران که بيشترين سطح کشور را تشکيل مي دهد، مشخص است که اسمش را از منطقه توران گرفته است. منطقه تحت حفاظت توران تمام گونه هاي گياهي نواحي رويشي ايراني توراني را دارد و مجموعه عظيمي از گونه هاي گياهي باارزش را در خود جاي داده است اين پرنده بيشتر روي قيچ زارها و کاروان کش ها لانه مي سازد و از خانواده کلاغهاست و «Bird watcher» هاي اروپايي و امريکايي براي طي کردن مدارج علمي خود ديدن اين پرنده را انتخاب مي کنند و براي مشاهده آن به اين منطقه مي آيند. سالانه حدود يکصد گردشگر داخلي و خارجي به اين منطقه سفر مي کنند و اين منطقه ميزبان گردشگران طبيعي از کشورهاي سوئد، سوئيس و آلمان است. تنوع زمين شناسي تنوع زمين شناسي منطقه هم داراي تنوع اقليمي و زمين شناسي بي نظيري است ، به طوري که انواع اکوسيستم ها را مثل چشمه هاي آب شيرين و شور و رودخانه هاي دائمي به وجود آورده است. به طوري که طولاني ترين رودخانه استان سمنان به نام کال شور در اين منطقه جريان دارد. وجود اکوسيستم هاي کوهستاني ، کوهپايه اي ، دشتي و کويري منطقه بي نظيري را به تصوير کشيده است ، به طوري که از کوهستان تا کوير تا باتلاق لم يزرع در منطقه وجود دارد. اگرچه نبايد فراموش کرد که همين کوير هم داراي املاح معدني است که در نوع خود بسيار ارزشمند است و مي تواند جزو ثروت هاي ملي به شمار آيد. گزارش هاي کارشناسان محيط زيست نشان مي دهد بارندگي هاي مناسب امسال سرسبزي منحصر به فردي را در توران به ارمغان آورده است تا توران بهار سرسبزي را پشت سر بگذارد. بايد در نظر گرفت رودخانه کال شور خار توران با آبي بسيار شور منطقه را به 2 نيمه شرقي و غربي تقسيم مي کند. در اطراف اين رودخانه که در منطقه حفاظت شده توران واقع است ، اقليم هايي متفاوت با ديگر قسمتها تشکيل شده که بخشي از آن پوشيده از ني و گياهان مناطق مرطوب است و پرندگان آبزي را نيز در خود جاي داده است. تنوع زيستي و طبيعت منطقه به همراه اقليم کويري بياباني ، جلوه هاي خاصي را به وجود آورده است که بي شک حفاظت از آن براي نسلهاي آينده وظيفه اي سنگين است تا از اين منابع براي آيندگان محافظت شود. حميده سادات هاشمي

صفحه نخست وبلاگ اصلی موسسه گردشگری شیوار کوهستان

نسرين دخت خطيبي

تخريب شتابنده در آبخيز هاي تهران

قسمت دوم

حوزه لتيان

بخش اول زير حوزه هاي شرقي لتيان با تمرکز بيشتر بر لواسان   

مقدمه :

ديده بانا ن زمين دومين سري از گزارش هاي خبري - تحقيقي معضلات زيست محيطي آبخيز هاي تهران را تقديم خوانندگان مي نمايد . در اولين شماره نشريه ، شرايط حاکم بر ، حوزه کن و سولقان با تمرکز بر زير حوزه " رندان و تالون"  تقديم خوانندگان شد در اين شماره وضعيت زير حوزه لواسان از حوزه لتيان  ارائه مي شود . اين گزارش نيز حاصل کار جمعي ، شامل چند  بازديد از حوزه ، گفتگو با مردم ، تهيه فيلم و عکس مي باشد . اعضايي که در اين بازديد ها  همکاري داشتند عبارتند از : موثق نژاد ، هاديان ، ابوطالب و خطيبي. اين بازديد ها با مطالعات کتابخانه اي که اسناد و منابع آن در آرشيو کانون موجود مي باشد تکميل شده است .    

حوزه لتيان با وسعت 71 هزار هکتار  جزو منطقه کوهستاني البرز مرکزي است که از سال هاي قبل از انقلاب به علت دارابودن  ارزش هاي زيست محيطي، بخش وسيعي از آن تحت  دو منطقه حفاظت شده البرز مرکزي و منطقه ورجين قرار گرفت  و 17 هزار هکتار از اراضي آن نيز در قالب شکار گاه سلطنتي قرق بود.

حدود 20 درصد اين حوزه را ارتفاعات بيش از 3000 متر تشکيل مي دهد  و 60 درصد آن  در ارتفاعات 2000تا 3000 متر قرار دارد.   بلند ترين نقطه آن قله توچال به ارتفاع متوسط3933 متر وپست  ترين نقطه آن 1500 متر در بستر سد لتيان مي باشد .

مهمترين عرصه ساختماني حوزه لتيان گسله " موشا - فشم " است و اين محدوده در پهنه بندي ريسک زمين لرزه در محدوده اي با تخريب شديد قرار دارد . اين حوزه جمع کننده رود هايي است که رود خانه جاجرود را مي سازند که پس از خروج از منطقه وارد دشت ورامين مي شود . در سال 1346 سد بتوني لتيان به ارتفاع متوسط107 متر احداث شد .  طبق محاسبات اوليه ، اين سد قادر بوده است  80 ميليون متر مکعب از  آب مصرفي تهران و 75 ميليون کيلووات ساعت برق و 160 ميليون متر مکعب  آب آبياري دشت ورامين و گرمسار را تامين نمايد .  بر اساس مطالعات انجام شده ، کل رسوبات سد از شروع بهره برداري تا سال 51-52 برابر 820/8 ميليون تن بر آورد شده است  و طبق گزارش مقامات مسئول سد ، ظرفيت دريچه هاي تخليه کننده رسوبات به نحوي است که ساليانه بطور متوسط 20 درصد از رسوبات به کمک  اين دريجه ها تخليه مي گردد، با اين حساب رسوبات جمع شده در پشت سد در 6 سال قبل از سال آبي 51-52 برابر   056/7 ميليون تن مي باشد ، با اين رقم، متوسط رسوبات ساليانه ورودي به سد 47/1 ميليون تن و متوسط ساليانه تجمع  رسوبات در پشت سد  176/1 ميليون تن بر آورد شده است .

 طبق نظر کارشناسي فوق تا کنو ن مي بايست بيش از 40 ميليون تن رسوب در پشت سد جمع  شده باشد و اين موضوع يعني تخليه 40 ميليون تن خاک ارتفاعات و آبخيز حوزه لتيان ، يعني  کاهش پوشش گياهي ، يعني کاهش نفوذ پذيري خاک در مقابل  برف و باران  ، يعني بالارفت شدت تخريب و فرسايش، يعني خشک شدن بسياري از چشمه ها ،يعني ...

حوزه لتيان  يکي از مهم ترين  حوزه هاي آبخيز تهران است و در حال حاضر آب مورد نياز بخش عظيمي از ساکنان تهران متکي به اين حوزه است که با توجه به عواملي  نظير توسعة فزاينده و بدون کنترل تهران به سمت آبخيز ها ، گرايش به ويلا سازي در نقاط کوهستاني ، از بن بست خارج شدن راه هاي ارتباطي حوزه نظير راه آهار به  شهرستانک در حوزه کرج ( از زير پروژه هاي طرح مخرب آزاد راه تهران - شما ل ) ، کوتاه شدن عمر مفيد سد به علت ميزان بالاي رسوبات ورودي  ، اجراي طرح هاي گردشگري  بدون توجه به ظرفيت و توان حوزه ،  چراي  دام ،  وجود کار خانه هاي آلوده ساز نظير  کارخانه گچ تهران در مجاورت سد ، معادن گچ و ذغال سنگ  و غيره شديداٌ در معرض تهديد مي باشد .

 بخش وسيعي از اين حوزه مدتهاست که پوشش خاکي خود را در ارتفاعات از دست داده است  و  جالب آنکه  طرح آبخيز داري سد لتيان نخستين طرح جامع آبخيزداري ايران است و مطالعات وسيعي در کل حوزه تا کنون انجام شده ،  ولي به رغم همة مطالعات و طرحهاي مختلف  و به دليل عدم اجراي اصولي مطالعات و عوامل فوق الذکر ، اين حوزه همچنان تخريب مي شود  و لذا به نظر مي رسد که زمينه داشتن  طرح ، خود به تنهايي  چاره ساز مشکلات  به ويژه  در عرصه هاي زيست محيطي  در ايران نيست  و پارامتر هاي مختلف اقتصادي -  اجتماعي فرهنگي - زيست محيطي  و...  طرح ها ي مطالعه شده و مصوب را که غالباٌ اصولي و کارشناسي   بوده و هزينه سنگيني را نيز در برداشته  است ، ابتر مي گذارد .

 گرايش هاي طبقات مرفه و کلان مرفه به داشتن  ويلا و باغ ويلاهاي امن در مناطق خوش آب و هواي کوهستان هاي تهران  و پيامد هاي توسعه هاي بدون کنترل آن و راه هاي دسترسي به اين ويلاها و ..ضمن خصوصي کردن اراضي ملي و حياتي منابع آبخيز تهران ،  اين حوزه را به شدت در معرض انواع تخريب ها قرار داده است  ،  بعلاوه برداشت هاي نادرست از  طبيعت گردي  و اکوتوريسم ، سوداگري زمين را در اين حوزه به شدت گسترش داده است . 

شواهد موجود از تخريب و آلودگي ،  بيانگرعدم حضور مديريت کار آمد و متعهد و اعمال شيوه هاي مديريتي روزمرگي و بدون برنامه ريزي کوتاه ، متوسط و بلند مدت و همچنين نقش بسيار کم رنگ سازمان مديريت و برنامه ريزي کشور  است همين  عدم مديريت با  ايجاد زمينه هاي تسهيلاتي لازم براي  تجاوز به اين عرصه هاي ملي و حريم ها توسط  نهاد هاي محلي  بر شدت پيامد هاي بحران عدم  مديريت يکپارچه افزوده است .      

 اين حوزه بر اساس اهميت شکل گيري رود هاي آن عموماٌ در مطالعات   آبخيز داري به 9 زير حوزه تقسيم شده است  که حوزه گرمابدر  بزرگترين و حوزه  قوچک کوچک ترين زير حوزه ها مي باشند ، در جدول ارائه شده  مشخصات اين زير حوزه ها تنظيم شده است .   ارتفاع متوسط حوزه لتيان   ،  حداقل  1400و حداكثر 3900 متر از سطح دريا است . اين حوزه از لحاظ تقسيمات کشوري  تابع استان تهران و به طور کامل در محدوده فرمانداري شهرستان شميرانات است که  با پنج  شهرستان   نور،  آمل ، دماوند ،کرج و تهران  مرز  مشترک دارد و از دو بخش (لواسان و رود بار قصران) و سه دهستان  ( لواسان بزرگ - لواسان کوچک - رود بار قصران ) تشکيل شده است .   

 زير حوزه هاي بخش لواسان

بخش لواسانات تقريباٌ سه زير حوزه از زير حوزه هاي ياد شده در جدول فوق را در برمي گيرد . بخش لواسان  با مرکزيت شهر گلندوئک  از دو دهستان لواسان بزرگ به مرکزيت لواسان بزرگ و و دهستان لواسان کوچک به مرکزيت افجه  تشکيل شده است . طبق آمار  سال 1379 اين بخش شامل 65 آبادي است که 32 آبادي آن خالي از سکنه و 33آبادي داراي سکنه مي باشند .  

شاخص هاي طبيعي حوزه لواسانات

®  توپوگرافي  : ارتفاع متوسط اين محدوده از حوزه لتيان بين1500تا 3720 متر است  و داري طيف وسيعي از  ناهمواري هاي کوهستاني است  که بر حسب شرايط زمين ساختي و شرايط اقليم و دست اندازي هاي غير طبيعي شکل گرفته است ، برخي ناهمواري هاي  اين حوزه عبارتند از :  کوه دشته - کوه کندواسترخان - کوه آلان -  کوه گرچال - کوه خوررندان - کوه سياه - کوه گاويني - خاور کوه - زردکوه -کوه بر آفتاب -  دشت هويج -      دره يخچال - دره زرد تولک - گردنه گل سرداب - گردنه لواسانات

لرزه خيزي و ترکيب سنگ شناسي : گسل " موشا - فشم " از ميانه اين منطقه عبور مي کند اين گسل در حوالي سد لتيان به دو قسمت مي شود .گسل مشا - فشم گسلي است فعال و لرزه زا   و  داده هاي بسياري نشان مي دهد که زلزله هاي متعددي  به علت فعال شدن  اين گسل به وقوع پيوسته است  از آن جمله است زلزله 1947 ( 1326) لواسانات و زلزله1830   ( 1209) دماوند و شميرانات و..کل اين منطقه در پهنه خطر بسيار بالا شناخته شده است .

ترکيب سنگ شناسي اين منطقه از توف - آهک - شل - مارن - کنگلومرا و رسوبات آبرفتي است که عموماٌ در مقابل فرسايش حساس مي باشند و تا کنون مناطق لغزشي بسياري در اين منطقه مشخص و مطالعه شده است که از آن جمله است مناطق لغزشي شرق سد لتيان .

®   اقليم    : نوع اقليم اين منطقه خشک تا نيمه خشک است . با زمستان هاي سرد و بسيار سرد و تابستان هاي ملايم . ميزان بارندگي سالانه  اين حوزه بر حسب تغيير ارتفاع متفاوت است که متوسط آن در ايستگاه هاي منطقه در يک دوره 22 ساله  بدين صورت بوده است :   راحت آباد 710 ميليمتر - افجه 629 ميليمتر -  لواسان بزرگ 554 ميليمتر - کند سفلي 548 ميليمتر -  نيکنام ده   541 ميليمتر - نارون 502 ميليمتر و  سد لتيان 420 ميليمتر   

® منابع آبي : رودخانه افجه نارون  و لوارک ( لواسان ) از رود هاي مهم اين حوزه مي باشند . رود خانه افجه نارون  از ارتفاعات لار سرچشمه مي گيرد و از روستا هاي افجه و سينک و نارون عبور کرده و مستقيماٌ وارد درياچه سد مي گردد . رودخانه لوارک علي آباد  نيز از ارتفاعات لار سرچشمه گرفته و پس از عبور از اراضي علائين و رسينان و لواسان به رود خانه نيکنام ده پيوسته و راهي درياچه سد مي گردد. رودخانه هاي اين بخش از حوزه کمترين حجم آب را نسبت به رودخانه هاي غرب حوزه لتيان دارند .  آب اکثر مراکز جمعيتي اين بخش اعم از مصارف کشاورزي و خوراکي و غيره،  عمدتاٌ از چشمه و همين رودخانه هاي نسبتاٌ بزرگ و کوچک تامين مي شوند .

® تخريب و فرسايش :   وضعيت فرسايش در اين حوزه ترکيب پيچيده اي از عوامل گوناگون است .  طي بررسي انجا م شده و همانگونه که قبلاٌ ذکر شد  اين حوزه مهمترين بخش توليد کننده رسوب در درياچه سد لتيان بوده است . عوامل متعددي از جمله کوتاه بودن مسير رود ها تا درياچه سد ،   زراعت  در شيب ، چراي مفرط و نامناسب و نهايتاٌ تخريب مراتع ، بهره برداري از معادن بدون هر گونه ارزيابي  زيست محيطي  و تقبل ترميم  محيطي آن ، ساخت و ساز  در شيب ، راه سازي هاي متعدد با اهداف گوناگون و ...در توليد رسوب نقش داشته اند .  اين فرسايش ها حتي  در تغيير الگو هاي  معيشتي نيز موثر بوده است به عنوان مثال  در  روزگاري نه چندان دور ، زراعت و باغداري از مهم ترين فعاليت هاي اين حوزه بوده است  ولي به تدريج با از دست رفتن يا کاهش قوه توليدي اراضي زراعي ، مهاجرت هاي فصلي و يا دائمي به سوي بخش هاي شمالي و غربي حوزه لتيان و ياتهران صورت گرفته است . در خصوص هر کدام از عوامل فرسايش و تخريب حوزه مطالب بسياري قابل ذکر است که صرفاٌ به نام و تعداد معادن و کارخانه هاي وابسته آنها اشاره مي شود :

1-     معدن مارن رسي يا خاک سفيد واقع  در سبو بزرگ که در کاشي سازي پارس و اصفهان مورد استفاده دارد .

2-    معدن سنگ تراس جاجرود ( سنگ آهک مارني ) واقع در کوه جاجرود  در جنوب شرقي گلندوئک که بوسيله شرکت سيمان ري مورد استخراج قرار مي گيرد .

3-     معدن سنگ لاشه ساختماني واقع در جاده لشکرگ به افجه.

4-     معدن سنگ گچ واقع در 7 کيلومتري شمال گلندوئک و اطراف روستا هاي کند

5-      معدن سنگ باغ کمش

®     پوشش گياهي : پوشش گياهي منطقه به علت فرسايش هاي شديد و تخليه منطقه  از خاک مناسب ، دستخوش تخريب شده ولي با توجه به وجود  برخي گونه هاي بومي و با ارزش  و اقدام در حفظ آن ، ميتوان نسبت به احيا و گسترش  پوشش گياهي حوزه اقدام نمود در زير به برخي از گونه هايي که از دير باز در اين منطقه وجود داشت اشاره مختصري مي شود :

در ارتفاعات تعداد پراکنده اي ارس (Juniperus polycarpos )  زبان گنجشک (Fraxinus ) بادام خاردار يا تنگرس ( Amygdalus lycioides ) - گردو - انجير ،  انواع گون هاي پنبه اي ، خاردار و کتيرا ده . در ارتفاعات فوقاني ومياني  (Astragalus   )   انواع گونه هاي صنعتي و دارويي نظير بارهنگ ( Potamogeton )- چوبک (Acathophyllum  mordetum ) - برخي از انواع آويشن (Thymus astragaletum ) - بومادران ( Ackillea setacea ) - گل گاوزبان ( Echium amoenum ) - سريش زرين ( Eremurus stenophllus ) -  کنگر ( Gundelia tourneforti ) - مريم گلي ( Salvia spp ) کلاه ميرحسن (Acantho limon ) کاسني - ختمي - گل بنفشه - شيرين بيان خاکشير و ...

باغداري نيز ار از عمده فعاليت هاي کشاورزي در اين منطقه بوده که غالبا به ٌ ٌ  توليد گيلاس -آلبالو - گلابي - هلو و سيب تخصيص يافته است.  

®    حيات وحش :  طبيعتاٌ با تخريب  پوشش گياهي ، و فرسايش بسيار زياد ، اکوسيستم منطقه دستخوش تغيير شده که  به تبع آن  حيات جانوري  نيز دستخوش کاهش و حتي انقراض برخي گونه ها گرديده است .  وجود 17 هزار هکتار منطقه شکار گاه سلطنتي در محل فعلي  سد لتيان  و  بخشي از منطقه حفاظت شده " ورجين " در محدوده حوزه راحت آباد  به نوعي گوياي وجود حيات وحش  قابل توجه در اين منطقه بوده است که هنوز مي توان پرندگاني نظير کبک و تيهو و چارپاياني نظير  پلنگ - بز کوهي - قوچ و ميش را به شکل هاي پراکنده مشاهده کرد  .

®     مراکز جمعيتي

o       گلندوئک (GALANDOWAk) يا گلندوک

شهر گلندوئک با ارتفاع متوسط1800 متر از سطح دريا مرکز بخش لواسانات است و در فاصله 18 کيلومتري شمال شرقي تجريش قرار دارد . گلندوئک از طريق گردنه قوچک از دو مسير با تهران ارتباط دارد :  

گردنه قوچک - شاد آباد - سرخه حصار به طول 15 کيلومتر .

گردنه قوچک- تهران پارس به طول 15 کيلومتر .

گلندئک شهري کوه پايه اي است که سد لتيان در جنوب آن  احداث شده است . رودخانه جاجرود نيز که جمع کننده آب هاي غرب حوزه لتيان است از  جنوب اين شهر وارد درياچه سد مي شود .  کوه هاي " کندو استرخان " در شمال شهر  قرار داشته که از حدود 5 سال پيش  مورد تصرف کلان زمين خواران قرا رگرفته و در حال حاضر چند مجموعه ويلا يي در حال تکميل مي باشد . از طرفي  ساخت و ساز در چند قطعه ديگر نيز به تازگي  شروع  شده  است . اين محدوده به " اصطلک " معروف است ، قطعاٌ  در آينده اي نه چندان دور  اين اراضي ملي کاملاٌ به اشغال کلان مرفهين  و ويلا هاي چند بار مصرف در سال در خواهد آمد .کوه " بندک "  در جنوب  شهر قرار دارد و حد فاصل اين حوزه با جنگل هاي تلو است . قبل از انقلاب طرح ايجاد شهرکي بر روي اين کوه ها وجود داشته ولي در حال حاضر  ساخت و ساز هاي نظامي در ارتفاعات آن شرو ع شده است . شايان ذکر است که تخريب هاي ريزشي اين ارتفاعات سريعاٌ وارد درياچه مي شود.  

معدن مارن رسي يا  خاک سفيد نيز در محدوده  شهر قرار دارد که همانگونه که ذکر شد در کاشي سازي هاي پارس و اصفهان مورد استفاده قرار مي گيرد .

گلندوئک  به علت نزديکي به تهران  و وجود آب و هواي کوهستاني و ييلاقي از دير باز مورد توجه تفرج گران تهراني بوده است . بعد از احداث سد و ايجاد درياچه و يک منبع آبي ،  جاذبه هاي گردشگري آن افزايش يافته و مورد توجه بيشتر قرار گرفته است . در قبل از انقلاب بخش وسيعي از زمين هاي اين شهر در اختيار سازمان جلب سياحان به منظور ايجاد شهرک توريستي  قرار گرفت  ولي بعد از انقلاب اين طرح نافرجام ماند . با آغاز جنگ  تحميلي و  شروع بمباران ها و حملات موشکي عراق  به تهران ، مقطع جديدي براي جذب طبقاتي خاص به اين منطقه  آغاز شد  و به تدريج ساخت  ويلا باغ ها در آن وسعت يافت  بعد از جنگ به علل متعدد اجتماعي - اقتصادي و فرهنگي   ، سوداگري زمين  و ساخت ويلا هاي چند بار مصرف در سال در اين شهر شتاب گرفت . اين شتاب ، قيمت  زمين ها و  ويلا هارا به اشکال نجومي بالابرده است به طوريکه قيمت ويلا ها روي ميليارد دور مي زند .  به گفته  بسياري از ساکنين اصلي اين شهر ، حدود 80 درصد اين ويلا ها خالي است و بوسيله سرايداران افغاني حفظ و نگهداري مي شود .    ادامه اين وضعيت ، نه تنها آينده اي بسيار تاريک براي ساکنين بومي اين منطقه رقم خواهد زد بلکه نابودي  حيات ملي اين  آبخيز ها را نيز به دنبال خواهد داشت .  در اين گزارش تصاويري از ويلاها در ارتفاعات شهر ، واقعيات تلخ اين اراضي را به زبان ديگري بيان مي کند . اين واقعيت که اراضي ملي  نه تنها براي اين نسل  بلکه براي نسل هاي ديگر نيز مي بايست باقي مانده ،  حفظ  و احياء شوند .    

افجه ((Afjeh

روستايي پايکوهي ، جزو دهستان   لواسان کوچک که در 5 کيلومتري گلندوئک قرار دارد.  با ارتفاع متوسط2060 متر  .

v       برگ جهان

روستايي است دره اي که  در 11 کيلومتري گلندوئک قرار دارد. جزو  دهستان لواسان کوچک با  ارتفاع متوسط 1980 متر . رودخانه برگ جهان که از کوه هاي دشته سرچشمه گرفته از اين  آبادي عبور مي کند .  اين روستا هنوز دستخوش تغييرات زياد نشده است و از نکات جالب اينکه گفته مي شود آنها به افراد غير و يا غريبه زمين نمي فروشند . 

v       نيکنام ده ( Niknam deh )

  روستايي پايکوهي است که در  14 کيلومتري گلندوئک قرار دارد و جزو  دهستان  لواسانات بزرگ مي باشد .  ارتفاع متوسط آن1880 متراست  رودخانه "جهان باگه جو " از شمال اين آبادي مي گذرد .  اگرچه هنوز  نمادهاي مشخص ساخت و ساز هاي ويلايي در در اين روستا کم رنگ است ولي تابلوي مشاور املاک ( مشاور چگونگي تخريب محيط زيست ) به اين روستا نيز رسيده است .

v       کند بالا ( Kond -E-Bala )

روستايي ميانکوهي است که در 6  کيلومتري غرب گلندوک  قرار دارد و جزو دهستان  لواسانات کوچک مي باشد . ارتفاع متوسط آن 1960 متر .کوه گرچال در 2 کيلومتري شمال غربي و دره يخچال در يک کيلومتري اين روستا موقعيت دارد .

v       کندپايين  ( Kond -E-Pain )

روستايي ميانکوهي است و در 5 کيلومتري گلندوئک قرار دارد . ارتفاع متوسط آن 1940 متر و کندرود از ميان آبادي مي گذرد .

v       چهار باغ ( Chahar bagh)

 روستايي است ميانکوهي و  نام ديگر آن  خواجه وران است . جزو  دهستان لواسان بزرگ است  با  ارتفاع متوسط 1920 متر  .  رودخانه شاه نشين از کنار اين  آبادي مي گذرد.  

v       سينک ( Sinak)

روستايي است پايکوهي  که  در 3 کيلومتري شمال شرقي گلندوئک قرار دارد و جزو  دهستان لواسان کوچک است و در  ارتفاع متوسط 1880متر از سطح دريا قرار دارد . کوه آلان در 3کيلومتري جنوب اين آبادي قرار دارد

v       راحت آباد ( Rahatabad)

روستايي است پايکوهي که در 8 کيلومتري شمال غربي  گلندوئک قرار دارد و جزو  دهستان لواسانات کوچک است . ارتفاع متوسط 2360 متر است و يکي از بلند ترين روستا هاي اين منطقه است که  در داخل منطقه حفاظت شده "ورجين " قرار دار.  کوه سياه در شمال غربي و دره زوربند و دره زرد تولک در 2 کيلومتري آبادي موقعيت دارند .  

v       هنزک ( Hanzak  )

روستايي است کوه پايه اي جزو دهستان لواسان کوچک  با ارتفاع متوسط1580 متر و رودخانه افجه از ميان آن مي گذرد .

v       بوجان (Bujan)

روستايي است دره اي  که در  5 کيلومتري گلندئک قرار دارد و جزو دهستان لواسانات کوچک با   ارتفاع متوسط  1960 متر. رودخانه ناصر آباد از کنار آبادي مي گذرد .

v       لواسان بزرگ

  روستايي  ميانکوهي وجزو دهستان لواسانات بزرگ با ارتفاع متوسط 2160 متر . رودخانه  لواسان از غرب آن مي گذرد .  است. گردنه گل سرداب و گردنه لواسانات در 3 کيلومتري آن موقعيت دارند .

v       انباج ( Anbaj)

روستايي است پايکوهي که در 2 کيلومتري گلندوک قرار دارد و جزو دهستان  لواسانات کوچک است . ارتفاع متوسط آن از سطح دريا 1620 متر  و  رود افجه از جنوب آن مي گذرد .  در اين روستا يک زمين خوار بزرگ وجود دارد که به گفته اهالي با همدستي  نهاد هاي محلي بر روي شيب و ارتفاعات اقدام به ساخت و ساز هاي  خود سرانه و مخرب مي نمايد .   

ادامه دارد....

از هر 5 نفر در خيابان هاي دوبي 4 نفر گردشگر هستند

تهران- خبرگزاري كار ايران

از هر 5 نفري كه در خيابان‌‏هاي دوبي تردد مي‌‏كنند، 4 نفر گردشگراني هستند كه دولت شيخ‌‏نشين دوبي بيش از 420 هتل براي اقامت آنها در نظر گرفته است.

سابقه تاريخي - اجتماعي ايل شاهسون بغدادي در ايران و ممالك همجوار

در گروه تاريخ تمدن مركز بين‌المللي گفت‌وگوي تمدن‌ها، سابقه تاريخي - اجتماعي ايل شاهسون بغدادي در ايران و ممالك همجوار بررسي شد . 19 اسفند 1382

گروه تاريخ تمدن مركز بين‌المللي گفت‌وگوي تمدن‌ها روز چهارشنبه ششم اسفند ماه سال جاري، نشستي با عنوان "سابقه تاريخي - اجتماعي ايل شاهسون بغدادي در ايران و ممالك همجوار" با سخنراني دكتر عطاءالله حسني ـ استاد و مدير گروه تاريخ دانشگاه شهيد بهشتي ـ برگزار كرد.

به گزارش گروه دريافت خبر ايسنا، در اين جلسه كه با حضور جمعي از استادان و علاقه‌مندان به تاريخ برگزار شد، دكتر حسني توضيح داد كه ايل شاهسون بغدادي از دو شعبه به نام‌هاي "لك" و "آرخلو" و همچنين 29 طايفه، 220 تيره و چندصد گروه اجتماعي تشكيل شده است.

وي افزود: هسته اوليه اين ايل را نادرشاه در سالهاي 46-1145 هجري قمري از نواحي مجاور كركوك به خراسان كوچاند و علت معروفيت ايل به "بغدادي" هم از اين روست.

به گفته دكتر حسني، بدنه اصلي ايل پس از انتقال به شمال شرق ايران با مرگ نادرشاه در سال 1160 هجري قمري به نواحي فارس مهاجرت كرد و در اوايل قاجاريه در مناطق ساوه، قزوين، همدان و نواحي مجاور تهران مستقر شد و رشته كوه خرقان رسما به عنوان محل اسكان طوايف آن تعيين شد.

مدير گروه تاريخ دانشگاه شهيد بهشتي افزود: ساوه، تفرش، قم، همدان، ملاير، زنجان، قزوين، كرج، شهريار، ورامين، تهران و مناطقي از كردستان و كرمانشاهان، محل اسكان كنوني افراد ايل است.

وي با اشاره به نزديكي‌هاي فرهنگي - اقتصادي كليه عشايري كه تحت نام "شاهسون بغدادي" در نقاط مختلف كشور پراكنده‌اند، مشابهت‌هاي اجتماعي زندگي ايلاتي آنان را چشمگير خواند و نقش آنان را در حوادث مختلف دو سده اخير كشور قابل اعتنا دانست.

نمايش عروسكي تركي «جيران» در شهرستان بيجار

نمايش عروسكي «جيران» يكي از نمايشهاي سنتي از ياد رفته بيجار مي باشد. جيران در زبان تركي به معني آهو است

خلاصه داستان:

مردي و زني روستايي صاحب بچه نمي شوند . اين موضوع مرد را نگران كرده بز را جايگزين بچه كرده با او اُخت مي گيرد . پس از مدتي بز مرده و منجر به جنون نسبي مرد مي شود . زن به خاطر نجات شوهر خود دست به ساخت عروسكي با شكل و شمايل بز مي زند تا بلكه همسر خود را از اين بلا نجات دهد . زن موفق شده، مرد با عروسك ساخته شده در آبادي خود شروع به اجراي نمايش كرده با استقبال مردم ده روبرو مي شود . مرد كه مي بيند مردم به او پول مي دهند زن و آبادي خود را رها كرده به روستاهاي اطراف ميرود . مدتها از او خبري نيست تا اينكه در اواخر عمر به خاطر بيماري به روستاي خود برمي گردد .و به خاطر نبود بچه اي كه بتواند بعد از او عروسك را بگرداند آن را داخل تنور انداخته ، مي سوزاند . . .

جيران :

در روستاي «ده بُنه» كودكي متولد مي شود به نام «الله كرم». او پس از سالها دست و پنجه نرم كردن با مشكلات به دلايلي به روستايي ديگر در حوالي بيجار به نام «طهمورث» عزيمت مي كندو در همان جا با دختري ازدواج مي كند ولي از قضاي روزگار صاحب هيچ فرزندي نمي شوند. او كه خود را تنها احساس مي كند ،دست به ساخت عروسكي نمايشي زده نامش را «جيران» مي گذارد. جيران تنها همدم او در تمام لحظات زندگي و تنها همراه او در شاديها و غمها مي شود .مشهدي الله كرم در همان روستا شروع به اجراي نمايش عروسكي با جيران كرده و پس از كسب تجربيات به موفقيتهايي دست يافته پس از آن راهي روستاهاي اطراف مي شود .

جيران در زبان تركي همان آهوي فارسي است و شبيه بز بوده است . اينكه چرا نامش را جيران گذاشته مشخص نيست . فقط آنچه مسلم است اين است كه جيران به دست خود الله كرم و با تكه پارچه ها و تكه چوبهايي كه در دست داشته است ساخته شده است. نا گفته نماند كه الله كرم دايره اي داشته و احتمالاً از صداي خوبي بهره مند بوده است. عده اي معتقدند كه الله كرم اصلاُ مطرب بوده به همين دليل جيران را طوري ساخته كه بتواند بنوازد، بخواند و هم اينكه همزمان جيران را بگرداند. به اين صورت كه جيران را روي تكه تخته اي با ترفندي خاص ثابت كرده و نخهايي از سر و دم جيران به انگشتان تواناي خود وصل كرده تا پس از خواندن و حركات دستانش در حين نواختن عروسك بالا و پايين بپرد.

همانطور كه اشاره شد الله كرم ابتدا از روستاي خود شروع به هنر نمايي و جلب مردم مي كند . مي گويند وي در عروسيها و شاديها و همچنين در شبهاي طولاني پاييز و زمستان برنامه اجرا مي كرده و اهل آبادي در مقابل به او پول و يا هديه اي مي دادند. پس از مدتي الله كرم راهي روستاهاي ديگر در اطراف بيجار مي شود . مي گويند گاهي زنش مدتها از او بي خبر بوده است . تا اينكه در اواخر عمر به دلايل خستگي و مريضي به روستاي خود باز مي گردد و در بستر مي افتد. و به دليل نبود بچه اي كه پس از او عروسك را بگرداند ،الله كرم جيران را تكه پاره كرده و در اتش تنور مي اندازد . به همين دليل هيچ اثري از اين عروسك نمانده و كسي دست به باز آفريني ان نزده است .

بر اساس شواهد و قرائن ،طول عروسك جيران حدود 30-25 سانتي متر و عرض آن 15-10 سانتي متر بوده است . و براي ساخت و تزيين آن لز تكه پارچه هاي رنگي و مهره هاي كبود ( كه در استان كردستان به عنوان چشم زخم استفاده مي شود) و همچنين زنگوله هاي كوچك استفاده مي كرده است .

ايل شاهسون

قلمرو اصلي ايل شاهسون (شاهسئوه ن) منطقه مغان و ديگر نقاط آذربايجان شرقي و تاريخ مهاجرت طوايف مختلف آن به آذربايجان غربي مشخص نيست. اما گفته مي شود در زمان انقلاب مشروطيت که ايل دچار زحمت و پراکندگي بوده، طوايفي چند از آن جدا شده و راهي آذربايجان غربي مي شوند

در حال حاضر ايل شاهسون در آذربايجان غربي شامل 11 طايفه است که پنج طايفه قره چورلو، مقدم و دمکانلو٬ ياغبستي و ايناللو از نظر نفوس بسيار اندک بوده و پس از استقرار در منطقه، ساکن شده و بافت ايلي خود را از دست داده اند. طوايف ديگر اين ايل عموما کوچرو بوده و اقتصاد آنان مبتني بر دامداري است.

قلمرو حياتي اين ايل در دوران جنگ دچار ناامني گرديد. مناطق قشلاقي آنان در دهستان شهر ويران مهاباد مورد تاخت و تاز و آتش سوزي گروههاي مختلف (كرد؟٬ دولت؟) قرار گرفت و قسمت اعظم احشامشان نيز به غارت رفت و عرصه زندگي بقدري بر آنان تنگ شد که عاقبت مجبور به ترک روستا و رها کردن آنچه که داشتند شدند.

خانوارهاي ايل شاهسون در آن سالها پس از مدتي سرگرداني در اطراف روستاهاي منطقه عاقبت با اجاره کردن و خريد زمين در روستاهاي امن مجبور به مهاجرت شدند و سکوت در روستاهاي جديد را ترجيح دادند. مناطق ييلاقي و ميان بند آنان نيز که در نواحي يازداغي خليفان، خان طاووس، شرفه، ملادره سي، دوآب، شله کن، بيکن قلعه و اليس در منطقه گولان بود، نيز از مصائب اين دوران دور نماند، بطوريکه قسمتهاي مختلف آنها زير شخم رفت و از دسترس عشاير خارج شد.

حدود 100 خانوار از طايفه حيدرلو که معمولا به مناطق ييلاقي سليم خان، دوله رش و کاني زرد کوچ مي نمودند بدليل ناامني، در مناطق قشلاقي ماندند و قسمتي از رمه خود را توسط چوپان به يازداغي، شله کن و سرتيب بلاغي گسيل داشتند. زنان طايفه روزانه با اسب و الاغ براي دوشيدن شير راهي منطقه ميشدند و عصر مراجعت ميکردند.

به هر حال آنچه که از اين ايل در حال حاضر به پديده کوچ استمرار ميبخشد شامل 367 خانوار است و عموما در 90 اوبه (اوبا) که آنرا بولوک (بؤلوك) نيز ميگويند به شرح زير متشکل شده اند. سازمان ايلي شاهسون در کتاب ساختار سازمان ايلات و شيوه معيشت عشاير آذربايجان غربي به شکل زير ترسيم شده است:

از ايل شاهسون تعداد 4 طايفه در حوزه شهرستان مهاباد زندگي ميکنند که بهنگام کوچ از منطقه نيز خارج ميشوند،اين طوايف عبارتند از:

7-1- طايفه ياراحمدلو
اين طايفه داراي ده خانوار کوچنده است که کلا در يک اوبا سازمان يافته اند. منطقه قشلاقي آنان ارمنک سفلي (شهرويران مهاباد) و منطقه ييلاقي آنان آغ داغ در دهستان حومه هشترود ميباشد.

7-2- طايفه حاج‌آغلو
اين طايفه بزرگترين طايفه ايل شاهسون در آذربايجان غربي است و داراي 205 خانوار کوچنده است که در 57 اوبا (بولوک) سازمان يافته اند. اوباهاي اين طايفه در مناطق مهاباد، مياندوآب، مراغه و هشترود پراکنده هستند و ييلاق آنان عموما کوه سهند و سليم خان است.

7-3- طايفه قره‌موسي‌لو
طايفه فوق داراي 38 خانوار و 8 اوباست و در روستاي مهاباد، مياندوآب، هشترود و مراغه پراکنده هستند. منطقه ييلاقي اين طايفه فعلا بايندور در اطراف سهند است.

7-4- طايفه آغباشلو
اين طايفه داراي 26 خانوار کوچنده است که در 5 اوبا سازمان يافته اند. منطقه قشلاقي اين طايفه شهر ويران مهاباد و ناحيه ييلاقي آنان هم دهستان سراجو است.

براي کسب اطلاعات بيشتر خوانندگان ميتوانند کتاب ساختار و سازمان ايلات و شيوه معشيت عشاير آذربايجان غربي نوشته آقاي ابراهيم اسکندري نيا را مطالعه فرمايند.

 برگرفته از وبلاگ بیجار و قروه آذربایجان

صفحه نخست وبلاگ اصلی موسسه گردشگری شیوار کوهستان

اسرار كتيبه هيراتيك بيجار



بعد از گذشت 6000 سال، اسرار كتيبه هيراتيك (نيمه تصويري) دره پادشاهان بيجار كردستان
همچنان ناشناخته باقي مانده است.

عبدالحميد جعفري ـ بيجار

در فاصله 45 كيلومتري شمال شهر بيجار روستايي به نام قمچقاي وجود دارد كه رودخانه بسيار زيبايي در آن جاري است. دره اين رودخانه به دره پادشاهان معروف است. زيرا علاوه بر طبيعت بكرو جالب آن وادشتن حيات وحش فراوان، سه اثر مهم تاريخي را در دل خود جاي داده است. اين سه اثر عبارتند از: 1ـ قلعه باستاني قمچقاني / 2ـ امام زاده مهرابعلي / 3ـ كتيبه هيراتيك( نيمه تصويري) دره هفت آسياب
1ـ قلعه باستاني قمچقاني: اين قلعه به مساحت 5000 مترمربع برفراز كوهي در كنار رودخانه واقع شده است و فقط يك راه ورودي در قسمت شمالي دارد كه فوق العاده صعب العبور است.
دور تا دور آن را تخته سنگهاي بزرگ و دره هاي مخوف و عميقي فرا گرفته اند. قلعه داراي يك تونل مخفي با زاويه اي 45 درجه است كه در دل سنگ كنده شده و پس از طي 40 پله به زير كوه راه پيدا مي كند. طبق نظر كارشناسان قدمت قلعه به بيش از 6000 سال مي رسد.
دكتر يوهانس اكسنر كه در اوايل دهه 1330 شمسي از قلعه ديدن كرده مي نويسد:
«بعضي از حجاري ها از جمله تونل قلعه عجيب تر از تونل هاي اهرام مصر است»
اصطبل در قسمت غربي و خارج از بناي اصلي قرار دارد و راهي مالرو آن را به كف رودخانه وصل مي كند.
در بستر رودخانه ديوار عظيمي دور محوطه را پوشانيده و راه عبور به بالا را مسدود كرده است. در بالاي قلعه و اطراف آن سنگهاي لاشه و حجاري شده، آجر، كاشي، انواع سفال، استخوان و... به وفور يافت مي شود مشخص مي شود قلعه در ادوار مختلف تاريخ تا دوران حسن صباح مورد استفاده بوده و سپس رو به ويراني نهاده است.
2ـ امام زاده مهرابعلي : از زمان احداث اوليه بنا اطلاع دقيقي در دست نيست ولي با توجه به شكل فندانسيون و مصالح پي كه از سنگ ميباشد به نظر ميرسد قدمت آن به قبل از اسلام برسد.
اصل بنا استوانه اي شكل است و داراي چهار درب مي باشد كه هر كدام به سمتي از چهار جهت اصلي باز مي شده است و در كنار هر درب دو پنجره داشته كه در حال حاضر فقط درب جنوبي آن باز مي باشد. بناي امام زاده در قديك چندبار مرمت شده و با توجه به نوع مصالح و سبك معماري به نظر مي رسد كه آخرين بار در زمان ايلخانان مرمت كلي شده و گنبدي آجري روي بنا احداث گرديده و جاي مخروطي و سنگي سابق را گرفته است.
متاسفانه بناهاي ناهمگون ديگري كه بعدها پيرامون ساختمان اصلي ساخته شده اند، شكل واقعي آن را كاملا پوشش داده اند اما نتوانسته اند بناي اصلي استوانه اي آن را حفظ كنند ولي گنبد بنا ريزش كرده است.
3ـ كتيبه هيراتيك (نيمه تصويري) دره هفت آسياب: اين كتيبه در ارتفاع 10 متري كف دره هفت آسياب بر روي سنگي نه چندان سخت و رو به مشرق كنده شده است و قدمت آن به بيش از 6000 سال قبل مي رسد. استاد محمد كردواني كه در سال 1356 از منطقه ديدن كرده مي نويسد:
« وجود تمدن هزاره چهارم قبل از ميلاد در اين محل باعث اعجاب و شگفتي است و بودن كتيبه هيراتيك گواه بر فرهنگ بسيار مترقي اين قوم است».
گذشت زمان در چين و شكنهاي اين كتيبه به خوبي نمايان است. گر چه به مرور زمان ترك برداشته و قسمتهايي از آن ريزش كرده، ولي اولين چيزي كه به نظر مي رسد پنج سطر علائم و نشانه هايي است كه در ميان آنها چيزهايي مانند تاج، خورشيد، دف، پروانه، علائم موسيقي، پرچم، نيم دايره، مثلث، لوزي، بادبادك، پله و... را ميتوان تقريبا حس كرد اينها واقعاً چه هستند و چه پيامي دارند؟
محققان عقيده دارند مراحل تكامل خط به چهار قسمت تقسيم مي شود: 1ـ تصويري (pictorial) 2ـ صوتي (pNoNic) 3ـ هجايي (cilABery) 4ـ الفبايي (AlpHABEtic)، ولي انگار نوشته دره هفت آسياب روستاي قمچقاي بيجار در هيچكدام از اين تقسيم بنديها نمي گنجد و متاسفانه تا به حال هيچ تحقيقي از طرف افراد صاحب نظر و يا مجامع علمي داخلي و يا خارجي روي آن صورت نگرفته اسن و يكي از ارزشمندترين و قديمي ترين كتيبه هاي تاريخي جهان و آثار باستاني اطراف آن در شرف نابودي كامل قرار دارد.
آيا زمان آن نرسيده كه به هويت و فرهنگ و تمدن خود بهاء دهيم و آن را به جهان و جهانيان معرفي كنيم؟

فهرست منابع و مأخذ:
عطايي ـ اميد، ايران در پس پرده تاريخ
مريواني ـ محمد، بيجار در گذر زمان
دكتر يوهانس اكسنر، خاطرات من در بيجار

وبلاک اصلی موسسه شیوار کوهستان

کتيبه قمچيقای: بخشی از اسناد تاريخي

سيد‌لطيف حسيني

روستاي قمچقاي در 45 كيلو‌متري شمال بيجار و در كنار رود قمچقاي واقع شده ‌است. مردم قمچقاي و ديگر روستاهاي اطراف با زبان تركي آذربايجاني تكلم مي‌نمايند.

کتيبه قمچقای

شاهلار دره‌سي يا دره پادشاهان- چاههاي قلعه قمچقاي- پله‌هاي زير زميني در محوطه قلعه

در مغرب روستاي قمچقاي دره‌ي مرتفعي قرار دارد كه به دره‌ي آسياب معروف است. كتيبه‌ي قمچقاي در فاصله‌ي يك كيلومتري مغرب اين روستا بر روي صخره‌اي به ارتفاع ده متري در دره‌ي آسياب به خط هيراتيك (شبيه خط هيروگليف) نوشته شده است. در فاصله‌ي 6 كيلو‌متري مغرب اين كتيبه قلعه‌ي عظيمي قرار دارد كه حائز اهميت بسيار است.

‌چنين به نظر مي‌رسد كه سازندگان اوليه اين قلعه همان نويسندگان كتيبه‌ي قمچقاي بوده‌اند.

رودهايي كه از اطراف بنا مي‌گذرند، دره‌هاي عميقي را به وجود آورده‌اند كه ارتفاع برخي قسمتهاي آن بيش از 200 متر مي‌باشد. تنها راه ارتباطي قلعه با خارج، گذرگاه باريكي است كه با دست ساخته شده‌است و يك نفر به دشواري مي‌تواند از آن بگذرد، ‌از استحكام و موقعيت سوق‌الجيشي قلعه چنين بر مي‌آيد كه جنگهاي سختي در اين منطقه در مي‌گرفته است .

وسعت قلعه كه بالغ بر 5000 متر‌ مربع است با مخازن متعدد آب كه در سنگ بريده شده و پناهگاه زيرزميني آن كه با عمق 41 پله در زير قلعه بنا شده حاكي از وجود تمدن درخشاني در اين منطقه بوده ‌است.

در بين مردم منطقه، قلعه‌ي قمچقاي به نام قلعه‌ي آيتوس مشهور است و حتي داستانها و افسانه‌هايي در مورد آيتوس سردار قلعه و جنگهايي كه وي انجام داده و همچنين وضعيت داخل قلعه بر سر زبانهاست.

تاكنون تحقيقات مهم باستانشناسي در مورد كتيبه و قلعه قمچقاي صورت نگرفته است، اما برخي نظريه‌‌ها حاكي از آن است كه خط سومريان در آغاز نيمه تصويري (هيراتيك) و شبيه كتيبه‌ي قمچقاي بوده‌ است.

مرحوم پروفسور زهتابي درباره خط سومريان مي‌نويسد :«گر چه در بادي امر پيش از خط ميخي الفباي ديگري نيز كه شبيه خط هيروگليف بوده، وجود داشته، ليكن عمر آن زياد نبوده است. به عقيده‌ي دانشمندان تاريخ‌نگار خط ميخي را سومريان بعد‌ها اختراع نموده‌اند». سومريان التصاقي زبان مردمان متمدني بوده‌اند كه از آسياي مركزي به بين‌النهرين مهاجرت نموده‌اند.

مرحوم پروفسور زهتابي در اين مورد مي‌نويسد: «سومريان و ايلاميان از طريق گذرگاه دربند به اين منطقه (بين‌النهرين و شوش) در آمده و به هر روي از آذربايجان عبور كرده‌اند. در جريان گذر آنان از آذربايجان قبايل و طوايفي از ايشان در اين ناحيه رحل اقامت افكنده و در نتيجه‌ي هم‌جوشي و آميزش با اهالي محلي در طول قرنهاي متمادي، اقوام گوتي و لولوبي را به وجود آورده‌اند» .2

اما راجع به كتيبه‌ي قمچقاي كه در مجله‌ي اثر در شماره‌هاي 15 و 16 كه در زمستان سال 1367 ش. به چاپ رسيده، چنين آمده‌است: «با توجه به اين حقيقت كه قدمت كتيبه‌ي قمچقاي از الواح سومري بيشتر است (هزاره‌ي چهارم ق. م) و با توجه به در نظر گرفتن اين موضوع كه اولين واضعان خط، سومريان بوده‌اند تصور مي‌شود كه قلعه و كتيبه‌ي قمچقاي در اصل متعلق به سومريان بوده‌است» .3

محمود كردواني نيز در سال 1356 ش. به بررسي قلعه و كتيبه‌ي قمچقاي مي‌پردازد كه در مجله‌ي بنياد فرهنگ ايران در سال 1356 چنين آمده ‌است: «وجود اين تمدن آنهم در حدود هزاره‌ي چهارم ق.م باعث اعجاب و شگفتي است، اما موضوعي كه بيش از همه چيز انسان را به تحسين وا مي‌دارد، وجود كتيبه‌ي مكشوفه كه با خط نيمه تصويري (هيراتيك) به دست اقوام و ساكنين اين قلعه نوشته شده، گواه بر فرهنگ و تمدن مترقي اين اقوام است».4

محمود كردواني در مقاله‌اي ديگر تحت عنوان كتيبه‌ي قمچقاي فرضيه‌اي نو در باره‌ي منشأ خط مي‌نويسد: «گمان مي‌رود كتيبه‌ي قمچقاي يك متن مذهبي باشد، زيرا معني «خدا»، «معبد»، «آب»، «رعد و برق» از برخي علائم آن به خوبي استنباط مي‌گردد. بعيد نيست كتيبه، شامل نام خداياني باشد كه ساكنان اين منطقه مي‌پرستيدند. رو به روي كتيبه در آن سوي دره‌ي آسياب آثار يك ديوار سنگي نيز وجود دارد كه گمان مي‌رود، پرستشگاهي مربوط به همين زمان بوده باشد».5

در قلعه قمچقاي كاوشهاي فراواني توسط افراد سود‌جو صورت گرفته؛ اگر كاوشهاي علمي توسط باستانشناسان منصف در منطقه صورت گيرد؛ امكان دارد از قلعه‌ي قمچقاي و زمين‌هاي اطراف آن مدارك و اسناد مهم و جالبي به دست آيد.

گفتني است كه در شهرستان بيجار ‌گروس ده‌ها تپه‌ي باستاني متعلق به هزاره‌هاي قبل از ميلاد وجود دارد. اخيرا" حدود 100 شئي تاريخي توسط نيروي انتظامي بيجار در روستاي چشمه منتش از چهار نفر قاچاقچي عتيقه كشف و ضبط شد كه در ميان آنها پيكره‌ي 3 پادشاه از جنس مفرغ ديده مي‌شود كه بر روي تاج يكي از آنها اشكال ماه و ستاره نمايان است. بيشتر اين اشياء متعلق به هزاره‌هاي قبل از ميلاد است. متأسفانه بدون اينكه تحقيقاتي علمي و باستانشناسي بر روي آنها صورت گيرد، طبق معمول اشياء مربوط به هخامنشيان عنوان شده است.

منابع:

1ـ تاريخ ديرين تركان ايران. ترجمه‌ي علي احمديان سراي. سال1381 ، صفحه‌ي 34.
2ـ همان. احمديان سراي. صفحه‌ي77.
3ـ مريواني، محمد. بيجار در گذر زمان سال 1382، صفحه‌ي 48.
4ـ همان. مريواني، صفحه‌ي49.
5ـ آناهيد. ماهنامه‌ي پژوهشهاي ايران شناسي، شماره‌ 6 خرداد 1384 صفحه80.

تورهای غیر انتفاعی موسسه را با کلیک بر روی لینک زیر ببینید :

 تورهای ارزان قیمت

:ايران به لحاظ جاذبه هاي جهانگردي يکي از 10 کشور اول جهان محسوب مي شود، اما درآمد حاصل از جهانگردي براي کشور بسيار اندک است. ضرورت افزايش درآمدهاي عمومي کشور و کاهش وابستگي اقتصاد کشور به درآمد حاصل از فروش نفت ، ايجاب مي کند که استفاده از ظرفيت هاي زيستي کشور، منابع طبيعي و توجه به صنعت جهانگردي بيش از پيش مورد توجه قرار گيرد؛ چراکه به عنوان مثال تنها ارزش مصرفي تنوع زيستي به صورت مستقيم از طريق اکوتوريسم انگيزه مهمي را براي حفاظت از تنوع زيستي بخصوص در کشورهاي در حال توسعه ايجاد کرده است. از آنجا که ريشه کني فقر و گرسنگي و ارتقاي فرصت هاي اقتصادي و اشتغال در دستور کار اصول توسعه پايدار و اهداف توسعه هزاره است ، لذا بي مناسبت نيست به سرفصل هاي گردشگري ، تنوع زيستي و برنامه هاي اهداف هزاره پرداخته شود. براساس گزارشي که آخرين مورد از رشته گزارش هاي ارزيابي زيست محيطي در برنامه هزاره جديد بود و به صورت پروژه چهار ساله با هدف ثبت و دسته بندي اطلاعات منابع طبيعي جهان و مشارکت 3 هزار دانشمند از سراسر جهان به انجام رسيد، نتيجه اي حاکي از آن داشت که 12 درصد از گونه هاي پرندگان ، يک چهارم از پستانداران و يک سوم از دوزيستان جهان با خطر انقراض روبه رو هستند. انتشار اين گزارش موجب شده تا اين احتمال قوت بگيرد که تلاشهاي حفاظت از تنوع زيستي و رويکرد اکوتوريسم با اهداف سازمان ملل در زمينه توسعه هزاره و براندازي فقر و گرسنگي و ايجاد اشتغال و درآمدزايي در تقابلند. برخي از تحليلگران اقتصادي استدلال مي کنند بدون افزايش تاثير بشر بر زيست محيطها نمي توان به افزايش صنعت گردشگري و تنوع زيستي و اهداف هزاره دست يافت. البته يکي از اهداف توسعه هزاره ، دستيابي به توسعه پايدار زيست محيطي است و لذا تلاش براي منطبق کردن نتايج هر دو برنامه و حصول به موقعيت برنده برنده يکي از مهمترين وظايف فراروي هر دو گروه کارشناسان و برنامه ريزان «حفظ تنوع زيستي و توسعه هزاره» است. به عبارتي دستيابي به اجراي کنوانسيون تنوع زيستي (CBD) و نيز برنامه عمل اجلاس سران ژوهانسبورگ از يک سو و اهداف هزاره از سوي ديگر کليد اصلي نيل به توسعه پايدار هستند. بدين ترتيب با انطباق بازبيني پروژه هاي موفق اکوتوريسم در کشورهاي در حال توسعه و اهداف توسعه هزاره مي توان به اصولي قابل تعميم در پهنه هايي که در آن گردشگري اتفاق مي افتد، دست يافت. تدوين و اجراي برنامه جامع توسعه طبيعت گردي ، تاکيد بر حفاظت اکولوژيکي از اکوسيستم مورد نياز و جلب مشارکت مردم بومي و محلي در امر حفاظت ، بسيار اهميت دارد. توسعه فعاليت هاي تفرجگاهي و گردشگري در عرصه هاي طبيعي با حفظ استانداردهاي زيست محيطي و ايجاد سازوکارهايي براي بازگشت درآمد حاصل از اکوتوريسم به جوامع محلي و برنامه هاي حفاظت از منابع طبيعي نيز بايد مورد توجه قرار گيرد. اکوتوريسم و اهداف توسعه هزاره افسون اژدري ، کارشناس ارشد کميته ملي توسعه پايدار گفت: در آستانه هزاره سوم ، صنعت گردشگري به عنوان يکي از مهمترين بخشهاي اقتصادي در بسياري از کشورها مطرح است و هم اکنون اقدامات گسترده اي براي توسعه اين صنعت در بسياري از کشورها آغاز شده است. در آستانه هزاره سوم گردشگري به عنوان يکي از مهمترين بخشهاي اقتصادي در بسياري از کشورها مطرح است وي افزود: براساس گزارش هاي سازمان تجارت جهاني در سال 2004، درآمدهاي ناشي از صنعت گردشگري در سطح جهان از 474ميليارد دلار در سال 2003 با 8.4 درصد رشد به 514ميليارد دلار افزايش يافته است. وي مي گويد: براساس آخرين تحقيق سازمان ملل متحد، گزارشي با عنوان «زيست محيطها، رفاه انسان ها و ايجاد تنوع زيستي» منتشر شده است و نشان مي دهد صدمه اي که انسان ها طي پنجاه سال گذشته بر تنوع منابع بيولوژيک جهان وارد ساخته اند از هر زمان ديگري در طول تاريخ بيشتر بوده است. اگر اين روند متوقف نشود، انسان ها منافع اساسي را در جهان طبيعت از دست خواهند داد. هم اکنون مي توان اين منافع را به «خدمات زيست محيط» تغيير داد. به طور کلي هر انساني براي برخورداري از زندگي ايمن به طبيعت وابسته است. در حدود 3.5 ميليارد نفر در سراسر جهان براي گذران زندگي و تامين غذا به درياها و اقيانوس ها وابسته اند. اما به دليل تغييرات اعمال شده از سوي بشر طي ساليان اخير، در برخي از مناطق ميزان ذخاير آبزيان تا 9 درصد کاهش يافته است. از سوي ديگر در حدود 70 درصد جمعيت جهان هنوز از منابع بيولوژيک سنتي حاصل از طبيعت استفاده مي کنند که خود نشانگر اهميت چرخه هاي طبيعي در زندگي انسان هاي قرن 21است. تعيين ارزش تنوع زيستي و توسعه هزاره ذخاير زيستي کره زمين زيربناي اصلي جامعه اي پايدار و مهمترين جزئ براي کارايي سيستم حمايت از حيات زمين و جلوگيري از فروپاشي اکولوژيک است. کارشناس ارشد کميته ملي توسعه پايدار گفت: کاملا روشن است که توسعه براساس ادامه نابودي محيط زيست طبيعي در نهايت با شکست مواجه خواهد شد و اين در حالي است که تنوع زيستي مکمل رفاه انسان هاست و مظاهر عيني ، آب و هواي پايدار و مظاهر معنوي را حفظ مي کند. اژدري مي افزايد: تعريف تنوع زيستي و کنوانسيون هاي مرتبط تاکيد مي کند که گوناگوني در هر سطح ژنها، گونه ها و اکوسيستم ها به طور يکساني براي حفاظت از سيستم حمايتي حيات در کره زمين ضروري هستند. وي با اشاره به گزارش ارزيابي زيست بوم هزاره که بتازگي منتشر شده است. تاکيد کرد: تقريبا تمامي خدمات زيست بوم حياتي کره خاکي در حال انحطاط هستند و اين وضعيت مانعي عمده سر راه تحقق اهداف توسعه هزاره به شمار مي رود. اصل 25 اعلاميه ريو بيانگر آن است که توسعه و حفاظت محيطزيست به هم وابسته و غيرقابل تفکيک اند. دانشگاه کلمبيا کشور ايران را با 39.8 امتياز در فهرست کشورهاي درحال تهديد محيطزيست طبقه بندي کرده است. در اين مسير، هدف اصلي گنجاندن اصول توسعه پايدار در سياست ها و برنامه هاي کشوري و معکوس کردن روند تخريب منابع زيست محيطي است. صنعت طبيعت گردي امروزه صنعت توريسم به عنوان يکي از محورهاي مهم توسعه همه جانبه بسياري از کشورهاي جهان به شمار مي آيد و اکوتوريسم که زير مجموعه اي است از صنعت زنده و پوياي توريسم در عين بازدهي و سودآوري چشمگير اقتصادي ، متضمن تامين لايه هاي عميق تر توسعه است. ضرورت حفظ زيستگاه هاي طبيعي گونه هاي حياتي به طور بي سابقه اي در حال از بين رفتن هستند، آب و هوا در حال تغيير است که خطراتي نظير بالا آمدن سطح آب درياها، خشکسالي و سيل را به همراه دارد. حدود 19 ميليون کيلومتر مربع يعني بيش از 13 درصد سطح خشکي در کره زمين منطقه حفاظت شده اعلام شده است. از سال 1994 اين رقم 15 درصد افزايش داشته است. گسترش مناطق حفاظت شده مايه دلگرمي است ، ولي هميشه مديريت آن با اهداف حفاظت محيطزيست سازگار نيست. از بين رفتن زيستگاه ها و گونه هاي بيولوژيک کماکان ادامه دارد و بيش از 10 هزار گونه اکنون در خطر انقراض قرار دارند، بدين ترتيب بايد در پي يافتن شاخص ها و راهکارهايي براي ارتباط صحيح بين اکوتوريسم و تنوع زيستي در توسعه پايدار باشيم اکوتوريسم مخفف کلمه (Ecological Tourism) است که در زبان فارسي طبيعت گردي نام گرفته و گرايشي نو و پديده اي تازه در صنعت جهانگردي محسوب مي شود. کشور ايران از نظر جاذبه طبيعي در جهان رتبه پنجم را دارد و امروزه اکوتوريسم مهمترين بخش صنعت گردشگري به شمار مي آيد. وجود تالاب هاي حائز اهميت بين المللي ، پارکهاي ملي و مناطق حفاظت شده که ذخيره گاه کره مسکون نام گرفته و تنوع بسيار زياد گونه هاي گياهي و جانوري از پتانسيل هاي اکوتوريسمي بسيار بالايي برخوردار است. مهنوش رضاعلي ، کارشناس ارشد واحد GIS دفتر طرح و برنامه سازمان حفاظت محيط زيست مي گويد: در اين رابطه جاي بسي خوشحالي است که ديدگاه دولت نهم در زمينه محيطزيست ، برنامه ريزي در حوزه اکوتوريسم با عنوان مهمترين بخش صنعت گردشگري بوده و بدون شک يکي از راههاي رسيدن به توسعه پايدار، رواج و گسترش اين صنعت در کشور است. با توجه به اهداف و ويژگي هاي اکوتوريسم به طور عام ، به نظر مي رسد که اکوتوريسم نقش بالقوه مهمي را در حفاظت از تنوع زيستي مي تواند ايفا کند.وي با اشاره به اهداف توسعه هزاره ادامه مي دهد: براي رسيدن به اهداف توسعه هزاره با بهينه سازي صنعت توريسم و شناسايي توان اکوتوريستي در کشورمان و برنامه ريزي اصولي در اين زمينه و همکاري با سازمان هاي مربوطه مي توان علاوه بر حفظ و حراست از ارزش هاي طبيعي و ماندگار بتوانيم گامهاي موثري در ايجاد اشتغال و هدف نهايي آن که رسيدن به توسعه پايدار است ، برداريم. کوشش براي حفظ ظرفيت هاي حياتي اکوسيستم هاي حفاظت شده و بهره برداري خردمندانه از آن در راستاي دستيابي به بزرگترين آرمان زيست محيطي جهان معاصر يعني توسعه پايدار و اهداف هزاره است. اکوتوريسم به شرط برنامه ريزي مطالعه شده منطقي ، مناسب و قانونمند يکي از سامانه هاي راهبردي جوامعي تلقي مي شود که 3 نسل گذشته ، حال و آينده را به هم پيوند داده و جامعه انساني را به همزيستي عادلانه و آرامش بخش با ساير موجودات زنده زيست کره زمين دعوت مي کند. بايد دانست رابطه توسعه و اهداف هزاره با محيط زيست دوطرفه است ، غفلت از محيطزيست مانع دستيابي به اهداف توسعه مي شود. اهداف توسعه هزاره آزموني براي اراده سياسي به منظور ايجاد مشارکت وسيع تر و عميق تر است و سران 189 کشور در سپتامبر سال 2000 ميلادي اين اعلاميه را تصويب کردند.اين تعهد جهاني يکي از مهمترين اسناد سازمان ملل در سالهاي اخير است. در واقع اين تعهد جهاني به دنبال يافتن راهکارهايي براي برخي از چالشهاي بزرگ است که جامعه جهاني با آن روبه روست. طبق هدف 7 بسياري از کشورها به اصول توسعه پايدار متعهد شده اند ولي اين مساله به پيشرفت کافي براي معکوس کردن روند تخريب منابع زيست محيطي جهان منجر نشده است. تحقق اين هدف مستلزم توجه بيشتر به وضعيت منابع طبيعي و حفاظت از اکوسيستم هاي پيچيده است که ادامه حيات ما و حتي صنعت توريسم و گردشگري به آنها بستگي دارد. حميده سادات هاشمي

تورهای غیر انتفاعی موسسه را با کلیک بر روی لینک زیر ببینید :    تورهای ارزان قیمت        در گروپ تعطیلات عضو شوید      اعضای محترم عضو در موسسه تنها با تماس تلفنی با شماره ۰۹۱۹۲۱۲۰۵۲۴  و ایجاد هماهنگی قبلی و ارایه آی دی خود به صورت اس ام اس میتوانند در گروپ شیوار ۸۱ عضو شوید لطفاْ جهت برخورداری مختص اعضاء  از مزایای عضویت در موسسه شیوار با ما در این زمینه همکاری نمایید تا بتوانیم خدماتی را که ویژه اعضا است را در اینجا ارایه کنیم   گروپ شیوار 81

بناهای مذهبی :

در جنوب شرقي ده ، دره كم عرض و طويلي شامل باغهاي ميوه قرار دارد كه به هیانزا شهرت دارد. در منتهااليه جنوبي باغها ، راه تنگ و باريكي است كه از پيش آمادگي صخره هاي سنگي مرتفعي شكل گرفته و اين نقطه شهرت به گله هينزا پيدا كرده است. در دل صخره جنوبي تو رفتگي اتاق مانندي است كه جلوي آن پنجره چوبی نصب شده و ساختمان زيارتگاهي بنا شده مشهور به گذرگاه بي بي زبيده خاتون است .

مسجد يسمان

در ميان محله يسمان واقع و اثر نوشته اي تاريخي ندارد. اما به گفته آقاي خوانساري ابيانه از بناهاي قبل از دوره صفويه است.

مسجد جامع

تاريخ اوليه بناي آن 447 ه.ق ميباشد كه برروي محراب آن ذكرشده است. كه مسلم اً تاريخ بناي ساختمان اصلي و محراب و منبر ، ستونها و سرستونها وسط سالن بزرگ هم مربوط به اين تاريخ يا دوره سلجوقي و پايتخت قرار گرفتن اصفهان ميباشد.

مسجد پرزله

اين مسجد در محله معروف پرزله واقع است. بناي اصلي آن در دوره صفويه است . بصورت يك سالن بزرگ بوده كه در اواخر دوره قاجاريه شبستان كم عرض جزيي به آن اضافه شده است.

مسجد حاجتگاه

اين مسجد در قسمت غربي ده و در كنار قبرستان سابق واقع است. وجود اين نام براي مسجد احتمال اً به دليل داستانهايي است كه از حاجت دادن بيماران در اين مسجد صورت گرفته است. ساخت اين مسجد را به دوره صفويه نسبت داده اند. در جلو در ورودي مسجد تختگاهي است بنام تخت مزگه يا تخت مسجد وجود دارد كه براي هواخوري و يا آمادگی انجام فرايض مذهبی مورد استفاده بوده است .

امامزاده ابيانه

اين مكان در محله پايين ده واقع شده است و بنام زيارت معروف است. اين مکان مدفن دو نفراز فرزندان امام موسي كاظم (ع) بنام شاهزاده يحيي و شاهزاده عيسي است. اين بنا که حياط و حوض زيبايي دارد، داراي گنبد كاشيكاري فيروزه اي رنگی است كه درميان خانه هاي سرخ رنگ ابيانه جلوه اي خاص دارد.

بيشينه تاريخي روستاي ابيانه :

تاريخ مندرج بر روی دربهای قديمی و فرم بناهای تاريخی و ساير شواهد موجود، قدمت ابيانه را بيش از هزار سال نشان ميدهد. در شبستان مسجد جامع محراب منبت کاری چوبی بسيار زيبايي با تاريخ 477 هجری قرار دارد که مقارن با زمان سلجوقيان و سپس رونق شهر اصفهان و پايتخت قرار گرفتن آن ميباشد.

 

 

ویژگیهای زمین شناسی منطقه

اشتوکلین عمده ترین ساختمان در رشته کوههای بین کاشان – اردستان ( که دره ابیانه را شامل می شود ) را طاقدیس بزرگ بالا آمده می داند که هسته مربوطه به پالئوزوئیک – تریاس آن در منطقه ابیانه و چیمه رخنمون دارد . روند محور این طاقدیس شمال غرب – جنوب شرق بوده که بر روند عمومی منطقه منطبق است . قدیمیترین تشکیلات زمین شناسی در منطقه مربوط به تشکیلات پرکامین است که بر روی آن به ترتیب تشکیلات پالئوزوئیک قرار دارد . تشکیلات دوران چهارم شامل تشکیلات پلیوستوسن و آبرفتهای قدیمی می باشد .جنس سنگهای دره ابیانه متفاوت بوده ، به طوری که تشکیلات پالئوزوئیک از قبیل د.ل.میتهای سبز رنگ ماسه سنگهای قرمز رنگ ، آهکهای تربلویت دار بر روی ماسه سنگها ( ماسه سنگ کنگلومرای ابیانه با ضخامت 50 متر و دانه های ریز قرمز رنگ که دارای میان لایه های مارن ماسه ای و شیل می باشد ، به طور هم شیب ولی با وقفه ای در رسوب گذاری و بر روی نهشته های پرمین قرار گرفته است ) دیده مس شود . لذا در اثر فعالیتهای تکنونیکی و گسلی کاملا خرد شده و ایجاد پرتگاههایی را نموده است .

زمین شناسی منطقه

مخروط افکنه : حدود 400 متر بعد از دو راهی نطنز – کاشان به طرف دره ابیانه اولین واحد ژئومورفولوژی که نظر هر بیننده ای را به خود جلب می کند واحد مخروط افکنه است . این مخروط افکنه ، بزرگترین مخروط افکنه در منطقه کرکس نطنز در مصب رودخانه برزورد و چیمه رود ( رود هنجن ) قرار دارد که ارتفاع آن از 1500 متر شروع و در 1100 متری خاتمه می یابد .

سنگها

سنگهای موجود در دره ابیانه بسته به نوع و جنس ، مقاومت متفاوتی را در برابر فرسایش از خود نشان داده اند و این امر موجب ایجاد فرمها و اشکال مختلفی در منطقه مورد مطالعه گردیده است . بدلیل شرایط آب و هوایی خشک – نیمه خشک دره ابیانه ، فرایندهای فرسایش مکانیکی بیش از شیمیایی موثر هستند . در قسمتهای مرتفع و شیبهای تند این منطقه ، تخریب مکانیکی بسیار شدید است . زیرا پوشش گیاهی و پوشش خاک که موجب محفوظ نگهداشتن زمین در مقابل تغییرات حرارتی می شود وجود ندارد . یکی از نمونه های قابل توجه ریزش سنگ در اطاف روستای ابیانه دیده می شود . این روستا در دره نسبت عمیق و در دامنه دیواره های مرتفع و تقریبا قائم کوه قرار گرفته است . و جنس سنگهای قسمتهای بالائی دره ، اهکی و ماسه سنگی است و دارای شکستگیهای زیاد است . چنین شرایطی باعث شده است که آهکها به صورت قطعات ک.چک و بزرگ سقوط کنند و به روستا به حرکت درآیند . چنین وضعی می تواند تهدیدی دائم برای مردم روستای ابیانه باشد . با توجه به کیفیت ساختمانی منطقه و آب و هوا ، باد نقش فرسایشی مهمی در این دره انجام نمی دهد و فرسایش بادی در مقایسه با سایر پدیده ها اهمیت چندانی ندارد .

موقعيت و نحوه استقرار

روستای ابيانه بر دامنه کوه مستقر شده و از شيب به طرف بالا رشد ميکند. دو قلعه به نامهای قلعه هرده و قلعه پل درقفا و درسمت شمالی آن قرار گرفته اند، در قسمت جنوبی روستا پس از بالا رفتن از بستر رودخانه ( قسمت اغات ) قلعه ديگری بنام قلعه همونه ديده ميشود. در موارد خطر اين نحوه استقرار از نظر سوق الجيشی امتيازی محسوب ميشد و اين بخاطر تسلط روستا بر دشت و همچنين پناه گرفتن برسينه کوه و دفاع طبيعی آن بوده است.

 

بناهاي مسكوني ابيانه :

ساختمانهای موجود در روستا از دوره سلجوقيان به بعد ميباشند که در طول اين سالها بارها مورد مرمت و باز سازی قرار گرفته اند.

- خانه هاي دوره سلجوقي : فرم اين خانه ها داراي يك ايوان جنوبي به ارتفاع 5 متر است. اطراف اين ايوان خانه هاي دو طبقه بالا رفته و اتاقها قرار دارد و در هر خانه يك فضاي باز بنام صفه تعبيه شده و اين از آن جهت بوده كه خانه ها حياط ندارد و بعنوان حياط مسقف کار ميکرده است و همچنين براي مراسم عزا و عروسي مورد استفاده قرار ميگرفته است.

- خانه هاي دوره صفويه : در اين دوره توجه بيشتري به صفه شده وخانه هاي چهار صفه ای پيشرفت كرده است . قرينه سازي در آن ها رعايت شده و تزئينات داخلي هم كامل اً از دوره قبل متمايز است. - خانه های دوره قاجاريه : از اواخر دوره صفويه در وضع عمومی روستا رکود بوجود آمد و تا اواخر دوره قاجار ادامه داشت.

 

در ابیانه آثار تاريخي متعددی وجود دارد که اسامی برخي از آنها از اين قرار ميباشد

آتشكده يا هرپك 

اين بنا بر خلاف اصول ساختماني محل از پايه تا پوشش سقف با طاق ضربي و با سنگ لاشه و گچ ساخته شده داراي چهار طاق ی ميباشد و همچنين مردم محله نام قديمي ديگري بنام برازه(مخفف برآذر:برآذرگاه ) به اين ساختمان اطلاق كرده اند و همچنين دلايل زيادي كه نشان دهنده آتشكده بودن اين محل ميباشد و چون محل تجمع مردم بوده تا امروز نيز به همان صورت باقي مانده است.

قلعه پايين ده

برقله سنگي بريده اي بنا ش ده كه پناهگاه مناسبي براي اهالی محله پايين ده روستا بوده است

قلعه پل

که بر ستیغ كوه سنگي مشرف و مسلط بر خانه ها محله پل ميباشد

قلعه پله همونه

قلعه محل یسمان بر دامنه جنوبي روستا ساخته شده كه ظاهر اً جديد تر به نظر ميرسد ولي خاكبرداريهاي انجام شده و بدست آوردن سفالهاي شكسته لعابدار نشان ميدهد كه بناي آن نيز قديمي بوده و احتمال اً ديواره هاي آن بعدا ً در توسعه قلعه ، نوسازي شده است.

 

قلعه شكاكي

درجبهه جنوبي مزرعه گهه بالا (درفاصله تقريبي 15 كيلومتري سمت شمال غرب ابيانه) روي تپه ای كم ارتفاع آثار مخروبه اين قلعه ديده شده است

معبد هرشوگا

كه به اشتباه به آتشكده معروف شده درصورتي كه هرشوگا نام مكاني است كه پارچه ها را بعد از آماده كردن براي آهار دادن به اين محل مي آورده اند و آن را شو (آهار دادن ) ميدادند .

 

خانقاه

در زمان شاه عباس صفوي رونق يافته است. كه خانه هاي دوروبر آن محله را پ َ خون گاه : پس خانقاه ، و مردم محل را نيز ، پخ ونگاهي : پس خانقاهي مينامند ، كه علت ساخت آن توجه و آمد و شد مقامات و سران دولتي به اين روستا و تهيه خانه اي براي پذيراي و سكونت آنان بوده است كه بعدا ً به علت رفت و آمد دراويش مردم ده با تهيه خانه ديگري سكونت موقتي براي آنان ساخته اند كه آن را نيز خانقاه گفته اند .

درسال1384 برخی از بنا های با ارزش ابیانه به ثبت ملی رسیدند،که عبارتند از:

 

 

ردیف	نام بنا	شماره ثبت	قدمت	موقعیت
1	خانه خلیلیان	12109	صفوی	محله هرده
2	خانه جهونه	12110	صفوی	محله پل
3	خانه صفره	12112	صفوی	محله هرده
4	خانه عزيز ابیانه ای	12331	قاجاریه	محله یوسمان
5	خانه نعیمی	12333	قاجاریه	محله یوسمان
6	خانه گوهر محسنی	12334	قاجاریه	محله میان ده
7	حمام هرده	12335	قاجاریه	محله هرده
8	خانه کیا گنده	14885	صفوی	محله یوسمان
9	اب انبار و مسجد پالیزه	14891	صفوی	محله یوسمان
10	مسجد جامع ابیانه	14896	صفوی	محله هرده
11	زيارتگاه هینزا	14897	صفوی	جنوب شرقی  ابیانه
12	نخلگاه پرزله	14898	قاجاریه	محله پل
13	دبستان دانشوری	14899	پهلوی	ابتدای بافت روستا
14	خانه وقف اولادی	14902	قاجاریه	محله پل
15	خانه امینی نیا	14903	صفوی	میان ده
16	خانه نخلی	14913	صفوی	محله هرده
17	خانه حقیقی	14915	قاجاریه
18	خانه ظهیری	14916	صفوی	محله یوسمان
19	امامزاده(زیارتگاه)	14920	قاجاریه	محله هرده
20	مسجد پنجه علی	14925	پهلوی	محله پنجه علی
21	مسجد حاجتگاه	14930	صفوی	زيارتگاه
22	مسجد پر زله	14932	صفوی	محله پل
23	دبیرستان ابیانه	14934	پهلوی	زيارتگاه
24	آب انبار میان ده	14942	قاجاریه	میان ده
25	نخلگاه زیارت	14943	قاجاریه	محله هرده
26	اتشکده ابیانه	14981	ساسانی	میان ده

 

 

بركرفته از سايت بنجره اي رو به تاريخ

 

ببخشيد ويندوزم عربيه شرمنده

 

 

 

 

 

 

تورهای غیر انتفاعی موسسه را با کلیک بر روی لینک زیر ببینید :

 

 تورهای ارزان قیمت

  

 

  در گروپ تعطیلات عضو شوید     

اعضای محترم عضو در موسسه تنها با تماس تلفنی با شماره ۰۹۱۹۲۱۲۰۵۲۴  و ایجاد هماهنگی قبلی و ارایه آی دی خود به صورت اس ام اس میتوانند در گروپ شیوار ۸۱ عضو شوید

لطفاْ جهت برخورداری مختص اعضاء  از مزایای عضویت در موسسه شیوار با ما در این زمینه همکاری نمایید تا بتوانیم خدماتی را که ویژه اعضا است را در اینجا ارایه کنیم

 

گروپ شیوار 81

  

 

    
    روستاي ابيانه در بيست و شش كيلومتري جاده كاشان به نطنز و در انتهاي دره هنجن، در دامنه كوههاي كركس قرار دارد. روستاي ابيانه داراي ويژگيهاي خاص است كه آنرا از ساير روستاهاي همجوار متمايز مي‌سازد و جزو آن دسته از روستاهاي كميابي است كه امروزه در كشور ما يكپارچگي و وحدت خود را چه از نظر طرحهاي زيباي ساختماني، بافت روستايي و چه از نظر زبان و سنن و آداب و رسوم حتي فرم لباس محلي در مقايسه با تمدن امروز حفظ كرده است.
    ابيانه مانند اغلب روستاهاي كوهستاني در طرف شمال و در دامنه كوه ايجاد شده و خانه‌هاي خشتي و گلي آن كه بيشتر از زمان ساساني، ايلخاني، تيموري، صفوي، افشار و قاجار باقي مانده‌اند و به علت استفاده از خاك رس قرمز رنگ، يك دست صورتي و قرمز رنگ است. اين خانه‌ها به علت استفاده از شيب تندكوه و ارتفاع مناسب ساختمانها‌، هر كدام داراي ديد كامل به دره و كوه مقابل مي‌باشند. اغلب خانه‌ها نيز فاقد حياط هستند.
    ابيانه مجموعه‌اي است كه تمام بناهاي آن اعم از هفتصد خانه قديمي، مساجد و قلعه‌ها، همه و همه جزو آثار تاريخي مي‌باشند از بناهاي تاريخي عمومي در ابيانه مي‌توان به مسجد پرزله با تاريخ هفتصد و يك هجري، مسجد حاجتگاه با تاريخ نهصد و چهل و نه هجري، مسجد جامع مورخ به سال هفتصد و هفتاد و شش هجري و امامزاده يحيي و عيسي از دوره قاجار اشاره كرد. قلعه پل، قلعه يسمون، قلعه هرده، دژ آتون از ديگر بناهاي تاريخي اين روستا محسوب مي‌شوند.
    اما نکته جالب توجه در مورد اين روستا اين است که اکثر جوانان اين روستا به شهر مهاجرت کرده و جز تعدادي از زنان ومردان سالخورده در اين روستا با افراد ديگري برخورد نمي کنيد . اين زنان و مردان سالخورده با روي باز پذيراي گردشگران هستند و از آنان پذيرايي و مهمان نوازي مي کنند .گزارش تصويري زير از زنان سالخورده روستا ابيانه مي باشد .
    
    
    

    
    
    عکسها : م.بي گناه

بركرفته از سايت مجله خانه سبز

تورهای غیر انتفاعی موسسه را با کلیک بر روی لینک زیر ببینید :

 تورهای ارزان قیمت